Ruim een maand geleden begon ik aan het artikel dat na deze inleiding volgt. In die dagen werkte ik er af en toe aan, maar maakte het in wezen niet af. Was niet echt tevreden; wist niet goed hoe het af te ronden. Als het ware kort en bondig af te ronden. Tot ik op 1 mei deze cartoon van Gorilla zag.
Wat mij betreft een klassieker, die ‘alles’ als het ware kort en zeer bondig samenvat.
De laatste tijd wordt steeds vaker, en niet altijd gekscherend, beweerd dat ‘links’ verantwoordelijk is voor bijna alle problemen die er zijn. Ook zou het een ramp voor het land zijn als links mee zou gaan regeren. “Stel je voor! Hoe zij ons land achter hebben gelaten!”
Dinsdag 26 maart werd bijvoorbeeld met het idee gespot dat Frans Timmermans en Sigrid Kaag, samen met Femke Halsema verantwoordelijk waren voor de ineen gestorte brug bij Baltimore.
Een grapje, maar ondertussen. Eind maart 2024 kregen linkse partijen het verwijt dat zij ‘niks’ hadden gedaan om te voorkomen dat Lenny Kuhr door pro-Palestijnse demonstranten onheus werd bejegend.
Nee, de ‘rechtse’ partijen, die staan pal achter Israël en de Joden.. Redelijk hypocriet wordt vergeten dat uit de kringen van met name de PVV al jarenlang een antisemitische putlucht optrekt.
Tijd om eens na te gaan of het waar is dat ‘links’ niet alleen verantwoordelijk is voor bijna alle hedendaagse problemen én dat zij er niets aan hebben gedaan. Tja.
Voor de hand ligt om na te gaan of ‘links’ op plekken in de samenleving zit, waar – zoals dat heet – ‘aan de touwtjes wordt getrokken’. Zeg maar in de politiek en het bedrijfsleven.
Een open deur, want elk verstandig (beter: volwassen) mens weet dat ‘links’ (of wat daar voor doorgaat) in de politiek en in de hoogste toppen van het bedrijfsleven sterk ondervertegenwoordigd was, beter: is!
Natuurlijk zijn er politici van bijvoorbeeld de PvdA, die, na de politiek vaarwel gezegd te hebben, her en der terecht komen op de hoogste posities, bij multinationals of in de publieke sector. Maar, dat wil niet zeggen dat zij daar (denk aan Shell of Unilever) beleid voeren, dan wel hebben gevoerd die ‘de linkse mens’ of ‘zaak’ ‘dienen’. Integendeel. Met de beste bedoelingen (daar ga ik van uit) voeren ze bijna altijd beleid, dat niet gericht is op het algemeen belang; laat staan dat zij zich daar bezig houden met het mede oplossen van urgente problemen. Nee, voorop staan altijd de aandeelhouders. Shell, Tata, de KLM en andere grote bedrijven worden niet voor niets overladen met kritiek over het grote klimaatversagen, en worden voor rechters gedaagd door burgers die zich wél druk maken over hoe deze (soms) door oud-linkse politici geleide bedrijven.
Nee, van linkse mensen in het bedrijfsleven moeten we het niet hebben. Resteert ‘de politiek’.
Maar eerst een definitie van links. Wat mij betreft valt daaronder niet D66, wel de PvdA, de PPR, de PSP, de CPN, de SP, Groen Links of Denk. En dan is het wel zo’n beetje op. D66 nadrukkelijk niet. Ook Volt kan ik niet links noemen. Beide zijn prima middenpartijen, dat wel.
Bij D66 overheerst een heilig geloof in ‘de markt’. Uiteraard zet D66 zich wel in om de levens van burgers vrijer te maken. Denk aan euthanasie, gender-thema’s, abortus et cetera. Maar economisch gezien kiezen ze bijna per definitie voor de macht van de grote bedrijven, en geloven werkelijk dat marktwerking in tal van terreinen binnen de samenleving positief uitpakt. Willen of kunnen niet toegeven dat marktwerking binnen de energiesector, de zorg, het onderwijs, vervoer té ver is doorgeslagen; en in de kern alleen maar heeft geleid tot monopolievorming én dat in al die sectoren allerlei ’tussenpersonen’ allemaal hun tien tot vijftien procent rendement moeten kunnen blijven maken (beter: pakken!).
Helaas, voor burgers die eenzelfde analyse maken, dan wel delen, heeft de PvdA zich, als regeringspartij, aan diezelfde zonde over gegeven. Het begon ‘natuurlijk’ met de twee Paarse kabinetten Kok; maar vooral in het Kabinet Rutte II, leverde Diederik Samson zich volstrekt over aan de VVD, én het daarbij behorende mensmodel. Een model waarin burgers consumenten zijn, en het gemeenschapsdenken uitermate verdacht is. “Leve de vrijheid! Van mij! En de rest zoekt het zelf maar uit!”
Kabinetten van 1973-2024
Bovenstaande cijfers zijn opgemaakt op woensdag 27 maart 2024; en zijn redelijk accuraat. Sinds het aantreden van het Kabinet Den Uyl, op 11 mei 1973, zijn er 18.584 dagen vestreken; bijna 52 jaren. In die periode zijn er 17 kabinetten in Den Haag aangetreden. Aan zeven kabinetten heeft de PvdA meegedaan; één keer een andere linkse partij: de PPR (in het Kabinet Den Uyl, dat door vriend en vijand het meest linkse kabinet wordt genoemd dat ooit in ons land heeft geregeerd).
De eerder genoemde partijen (de PSP, de CPN, de SP, Groen Links of Denk) zaten al die tijd in de oppositie.
Het CDA is de ‘winnaar’. Deze fusiepartij zat in veertien van de zeventien kabinetten; de VVD doet het niet veel slechter, zij mocht twaalf van de zeventien keer meedoen. CDA en VVD regeerden 41 van de 52 jaren mee; de PvdA mocht 30 van de 52 jaren meedoen.
D66 deed het niet slecht: zij zat in acht kabinetten, en regeerde 28 jaar lang mee.
Opmerkelijk dat de (kleine) CU twaalf jaar lang in een kabinet zat.
De LPF en de PVV mochten incidenteel een keer meedoen. En de PVV alleen in een gedoogrol.
Van 2000 t/m 2024
Who rules this country?
In 2017 zat de PvdA voor de laatste keer in een Kabinet (Rutte 2). En dat pakte slecht voor hen uit. In de verkiezingen werden ze ongenadig afgestraft door het electoraat; ze gingen van 38 naar 9 zetels.
En iedereen weet waarom: ze verzaakten alles waar Diederik Samson in de verkiezingscampagne van 2012 pal voor stond. En het excuus dat er een gigantisch financieel probleem was, was niet meer dan een excuus. Dat kabinet had die noodzakelijk geachte bezuinigen en versoberingen ook ergens anders kunnen laten neerdalen.
De laatste zeven jaren kan niet langer gesteld worden dat de PvdA in Den Haag aan de touwtjes trok. De VVD zit sinds 2010 feitelijk aan het roer. Vijftien jaar lang, onafgebroken. Samen met D66 en het CDA worden de zaken geregeld; af en toe aangevuld voor CU en PVV.
De VVD lijkt wat dat betreft op de Conservatieven in Groot Brittannië. Ook zij delen sinds 2010 de lakens uit. En aanschouw de puinhoop die ze hebben veroorzaakt. Naar het zich laat aanzien krijgen zij binnenkort de rekening gepresenteerd, en treedt na de verkiezingen Labour aan.
Ik vraag me, samen met andere critici, af of de beoogde nieuwe leider (Keir Starmer) in staat zal zijn een nieuwe wind door het land te laten waaien. Hij komt over als een Labour-politicus die net zo goed op de linkerflank van de Conservatieve partij had kunnen staan. Gelooft op zijn manier ook in de heilige markt. Ook lijkt hij niet in staat om volmondig toe te geven dat Brexit een absoluut desastreuze keuze van het Britse volk was, en dat alles op alles gezet moet worden om die terug te draaien.
Nederland is de laatste als je naar de verkiezingsresultaten kijkt een steeds conservatiever land geworden.
Verkiezingsuitslag voor de Tweede Kamer 1972 en 2024
Op 29 november 1972 werden de verkiezingen voor de Tweede kamer gehouden, die ruim een half jaar later leidde tot het aantreden van het Kabinet den Uyl. In die tijd bestond het CDA nog niet. De ‘oude’ KVP en de ARP waren in die jaren nog ‘echte’ middenpartijen. Het CHU neigde meer naar rechts, maar besloot toch om samen met de KVP en ARP gedoogsteun aan dat kabinet te verlenen. Ruim tweederde van de toenmalig levende Nederlanders stemde op een linkse, dan wel middenpartij.
Ruim vijftig jaar later is er een heel ander beeld; pakweg een vijfde deel van het electoraat stemt op een linkse partij. Het midden is geïmplodeerd; en drie van de vijf stemmende burgers koos voor een rechtse partij. Tja.
Opmerkelijk!
Nietwaar. In een land dat enerzijds economisch nog nooit zo gefloreerd heeft, hebben heel veel burgers het gevoel dat er veel problemen zijn die niet worden aangepakt. Problemen die vooral veroorzaakt zijn door vele regeringen die allerlei problemen hebben laten sloffen.
Regeringen die geregeerd hebben door een advies over een lastig onderwerp te laten opstellen, om het vervolgens in de onderste la te laten verdwijnen. En het meest opmerkelijke is dat die ‘boze’ burgers niet langer geloven dat linkse partijen zaken gaan oplossen; nee, ze stemden massaal op partijen die (a) al jarenlang in de regering zaten, of (b) louter met schijnoplossingen, sprookjes et cetera kwamen, beter: zullen komen aanzetten.
In een in 2023 verschenen boek trof ik onderstaande zin aan:
‘Leven te midden van tal van crises’ – zo zou je het huidige tijdsgewricht kunnen samenvatten. Naast de coronacrisis worden we geconfronteerd met tal van andere crises, zoals de klimaatcrisis, de biodiversiteitscrisis, wooncrisis, toeslagencrisis, vluchtelingencrisis, zorgcrisis en de jeugdzorgcrisis. Internationaal gezien is er sprake van verschuivende geopolitieke verhoudingen, oorlogen, een toenemende inflatie, een overspannen arbeidsmarkt, stijgende energieprijzen, steeds schever wordende welvaartsverdelingen, afnemend vertrouwen in de politiek en de democratie, een een toenemend populisme en discriminatie. (Thijs H. Homan & Rob Wetzels. Wat nu!? : nieuw perspectief op grootschalige gedragsverandeirng – Boom 2023, pagina 11)
Crises, alom crises
Homan en Wetzels sommen in bovenstaande zin talloze onderwerpen op waarop vaak het woord crisis wordt geplakt. Ergo: het meervoud van crisis = crises.
En loop je ze een voor een na – klimaatcrisis, biodiversiteitscrisis, wooncrisis, toeslagencrisis, vluchtelingencrisis, zorgcrisis, jeugdzorgcrisis, toenemende inflatie, overspannen arbeidsmarkt, hoge energieprijzen, steeds schevere welvaartsverdeling, afnemend vertrouwen in politiek en democratie, toenemend populisme en discriminatie – dan blijft het opmerkelijk dat een substantieel deel van de Nederlandse bevolking gelooft dat deze problemen ‘de schuld’ zijn van links.
Vervelender is dat een aanzienlijk deel van de bevolking ontkent dat bovenstaande onderwerpen problemen zijn. Ze geloven werkelijk dat als je dit soort onderwerpen negeert, ontkent, dan wel kleiner maakt ze niet meer bestaan, dan wel zijn opgelost.
Helaas voor hen, en de politici waarop zij hun hoop grillig vestigden, problemen die je laat sloffen, waaraan je niets doet, worden net als met een huis dat lang niet is geverfd dan wel onderhouden: het verval zet onverminderd door, en op termijn zit je met een krot opgescheept.
Penny wise, pound foolish noemen de Britten dat. Precies wat ook in de UK is gebeurd. Maar ook hier. Er is volstrekt onvoldoende geïnvesteerd in de publieke sector, en in wezen ook in de private. De gevolgen van die ‘linkse’ klimaatcrisis leken ver weg; waarom zouden we ons daarop gaan voor bereiden. mensen lastig vallen met noodzakelijke investeringen, lastenverhogingen.
Nee, jarenlang zijn vooral door rechtse partijen en politici mensen (denk aan: de boeren, burgers die bang zijn voor zwarte mensen die zich hier melden dan wel komen werken, klimaatontkenners, anti-vaccineerders) naar de mond gepraat. En is er amper beleid gevoerd dat enerzijds pin zou doen, maar anderzijds zeer nodig was.
Ieder volwassen mens weet dat sinds het begin van de jaren zeventig rechtse partijen ALTIJD hebben geregeerd, en de PvdA af en toe mocht aansluiten. Meedoen met de rechtse partijen, mits ze zich ‘gedroegen’ en hun linkse wensen vooral bescheiden hielden en zeker niet té zeer probeerden door te drukken.
In het begin van de jaren tien kwam een voormalige fractievoorzitter van de VVD met zijn analyse van de wereld waarin we (toen) leefden. Joris Voorhoeve wist als geen ander hoe goed Nederland er aan de ene kant voor stond, maar was volwassen genoeg om ronduit toe te geven dat er aan de horizon allerlei zaken opkwamen die verantwoordelijke politici, CEO’s, beleidsmakers en burgers dwong zich op de gevolgen van die ‘plagen’ te gaan voorbereiden. Die oproep werd massaal genegeerd. Enkele jaren later lag zijn Negen plagen tegelijk : hoe overleven we de toekomst? in de ramsj. Kort voor de verschijning van dit boek had hij de politiek verlaten en zich aangesloten bij een andere partij die meer oog had/heeft voor de toekomst.
En ondertussen nam Mark Rutte de teugels over, en liet die sinds 2010 niet meer los, en deed op de meeste dossiers amper iets. Sterker: sommige ‘plagen’ werden onder zijn ‘watch’ alleen maar erger.
‘Plagen’ die Joris in zijn boek aan bod laat komen, zijn bevolkingsgroei, honger en armoede, ziekten, terrorisme, klimaatsverandering, verdeling van rijkdom, schaarse energie, dictaturen, zwakke internationale organisaties.