Categorieën
Tegenlicht

Tegenlicht Meet Up Oss, alle edities

Hieronder een kort overzicht van alle Tegenlicht Meet Ups die sinds september 2016 in de Bibliotheek Oss zijn gehouden. De volgorde is chronologisch, de laatste aflevering staat bovenaan. Begin 2020 stonden enkele afleveringen gepland, maar die werden vanwege de corona-lockdown allemaal afgelast.

22. 21 november 2019 Houtbouwers
met Geert Bosch van Hilderink Bosch architecten uit Berlicum en Saskia Mosmans uit Oss, die in een houten huis woont. –
Aflevering Houtbouwers (18 oktober 2019)

21. 23 oktober 2019 Het stijgende water
met Ernest de Groot, lid van het dagelijks bestuur van Waterschap Aa en Maas. –
Aflevering Waterlanders (22 september 2019)

20. 19 september 2019 Plattelandspioniers
met Eduard van Vliet van Green Art Solutions en de initiatiefnemers van een Herenboerderij in Oss. –
Aflevering Plattelandspioniers (15 september 2019)

19. 10 januari 2019 – Klik- en kluseconomie 
met Jeroen van Bergeijk – journalist die undercover ging en auteur van Binnen bij bol.com : undercover bij de winkel van ons allemaal (2019)
Aflevering Klik- en kluseconomie (4-11-2018)

18. 14 november 2018 – Vleeskwekers 
met Cindy Hagenstein – gemeente Oss, afdeling economie
Aflevering Vleeskwekers (27-5-2018) slideshow

17. 10 oktober 2018 – Peperdure pillen 
met Jack Burgers – socioloog en mede-auteur van De zaak Organon : geneesmiddelen in de greep van bedrijvenpoker (2018)
Aflevering Peperdure pillen (7-10-2018) slideshow

16. 11 april 2018 Shoppen volgens bol.com 
met Jack van Lieshout van Centrummanagement Oss en Menno Vis van bol.com –
Aflevering Shoppen volgens China (25-2-2018) slideshow

15. 22 maart 2018 De groenmens 
met Mirjam Bemelmans, klimaatpsycholoog –
Aflevering Worsteling van de groenmens (18-3-2018) & Smeltend Zwitserleven (11-3-2018) slideshow

14. 15 februari 2018 Fake news 
met Geert Arts & Geert Piek (van het Brabants Dagblad) –
Aflevering Kwestie van vertrouwen (10-9-2017) slideshow

13. 18 januari 2018 Past een mestfabriek in de donuteconomie? – Aflevering De donuteconomie volgens Kate Raworth (26-11-2017)

12. 23 november 2017 Hoe technologie onze toekomst bepaalt – Aflevering Mensen, goden en technologie (29-10-2017) slideshow
Deze aflevering werd ingezoomd op het thema van Nederland Leest (Ik, robot en het boek van Isaac Asimov) en het leesavontuur Homo Deus, een boek van Yuval Noah Harari

11. 26 oktober 2017 Buurtzorg Oss 
met iemand van Buurtzorg –
Aflevering Zorgeloos leven volgens Jos de Blok (15-10-2017) slideshow

10. 28 september 2017 Power to the people!
met Ties van Esch –
Aflevering Ons dagelijks brood (3-9-2017) slideshow

9. 8 juni 2017 De toekomst van de voedselproductie met Hendrik Hoeksema, projectleider transitie bij ZLTO en Ton Oomen van de Stadse Boeren Oss –
Aflevering Boer zoekt voedselflat (23-4-2017) slideshow

Centraal staat de aflevering Boer zoekt voedselflat, die onlangs bij de VPRO op televisie te zien was. Speciale gasten zijn deze avond Hendrik Hoeksema en Ton Oomen.

In Boer zoekt voedselflat gaat het over pogingen om voedsel weer dicht bij de consument te gaan produceren. Op de website van Tegenlicht wordt het zo geformuleerd:

Op dit moment is ons voedselsysteem inefficiënt georganiseerd. Ons voedsel legt vele kilometers af, gebruikt veel water, wordt verspild en vervuilt het milieu. Toch moeten de 7 miljard aardbewoners, veelal in grote steden woonachtig, gevoed worden. Om dat op een duurzame manier te doen, moet voedselproductie voor een aanzienlijk deel geïntegreerd worden in de stedelijke infrastructuur. Voedselflats en stadslandbouw zijn daarvoor belangrijke alternatieven.

Om over 20 jaar voldoende voedsel te produceren voor de – naar schatting – negen miljard mensen, wordt er geëxperimenteerd met vertical farming, rooftop gardening en zelfs landbouw op zee. Voedsel wordt inefficiënt over de hele wereld versleept om steden te voeden en om mensen die leven op plekken waar geen voedsel verbouwd kan worden van eten te voorzien. Tweederde van al het beschikbare zoete water wordt nu ingezet voor de productie van voedsel. En tweederde van alle watervervuiling wordt veroorzaakt door het gebruik van pesticiden. Om de hoeveelheid foodmiles, de afstand die voedsel aflegt tussen plaats van productie en consumptie, terug te dringen en verspilling tegen te gaan zijn verticale landbouwbedrijven wereldwijd in opkomst.

Oud-wethouder van Oss Hendrik Hoeksema is werkzaam als programmaleider transitie bij de Zuidelijke Land- en Tuinbouworganisatie (ZLTO). Ton Oomen is initiatiefnemer van de Stadse Boeren in Oss.

De Belgische onderzoeker en oud-politicus Dirk Holemans wijst in zijn in 2016 verschenen Vrijheid en zekerheid : naar een sociaalecologische samenleving (in het hoofdstuk ‘De smaak van eerlijk voedsel’) op de noodzaak om ons voedselsysteem te gaan veranderen. Eén citaat:

Voedsel maakt deel uit van wie we zijn, ons lichaam, onze cultuur, waar we wonen, ons landschap, hoe we omgaan met onze aarde. Kan iemand de meerwaarde uitleggen van het gegeven dat melkboeren in de Lage Landen failliet gaan omdat de prijs die ze krijgen tot stand komt op de wereldmarkt? ()

We moeten de zandloper, waar boeren en consumenten in vastzitten zonder dat ze kunnen samenwerken, openbreken. En vervangen door de ajuin van Jamie Oliver. De schubben staan voor de vele verbindingen tussen boeren en consumenten. Vanuit de bril van de noodzakelijke regionalisering bekeken, leidt dat tot een veelheid aan ajuinen op verschillende schaal. De melk-ajuin van Olga is heel klein, de cacao-ajuin van de Afrikaanse boer overspant continenten, maar telkens gaat het om een korte keten, om een rechtstreekse verbinding tussen autonome boeren en burgers. Zo zijn wij allemaal onderweg als compagnons: een woord dat etymologisch verwijst naar mensen die samen brood eten. (pagina 280)

8. 11 mei 2017 Groene dromen 
met Twan van Grinsven (Kemkens groep), Jasper Spierings (Boer Spierings) & Maarten Gielen (IBN) –
Aflevering Groene dromen (2-4-2017) slideshow

Speciale gasten zijn Maarten Gielen van IBN, Twan van Grinsven van Kemkens Groep en Jasper Spierings van Boer Spierings. De uitzending die nu centraal staat, is Groene dromen. Hierin wordt onderzocht in hoeverre bedrijvig Nederland duurzaam is geworden. Ook in Oss denken ondernemers steeds meer aan het milieu. Algemeen directeur Jasper Gielen van IBN, manager Service Woningbouw & Utiliteit Twan van Grinsven van Kemkens Groep en Jasper Spierings, eigenaar van Landwinkel Boer Spierings vertellen waarom zij dat belangrijk vinden.

Boek van Gunter Pauli. Blauwe economie : 10 jaar 100 innovaties 100 miljoen banen (2012)

6. 6 april 2017 De mythe van de markteconomie 
met Koen Haegens, antropoloog, journalist en auteur van De grootste show op aarde: de mythe van de markteconomie
Aflevering Geldscheppers (27-11-2016) slideshow

Centraal staat de aflevering Geldscheppers die onlangs bij de VPRO op televisie te zien was. Speciale gast is journalist Koen Haegens die bij de Volkskrant op de economieredactie werkt.

Geldscheppers gaat over de Europese Centrale Bank die elke maand met een muisklik tachtig miljard euro in de economie pompt. Onderzocht wordt waar dat enorme virtuele bedrag voor gebruikt wordt en wat de effecten zijn van deze geldinjecties.

Koen Haegens
Aansluitend is er een lezing van Koen Haegens, auteur van onder meer ‘De grootste show op aarde: de mythe van de markteconomie’. Zijn overtuiging is dat de markt een mythe is en dat het mogelijk is andere wegen in te slaan. Zijn verhaal staat haaks op hoera-geluiden die er de laatste tijd zijn over onze economie.

Klik hier voor een lang artikel over Koen Haegens en andere economen die vraagtekens zetten bij ons huidige economische model. Ook komt het begrip newspeak aan de orde.
De Vrije markt: ze is niet stabiel, maar labiel. Neigt niet naar langdurig evenwicht, maar kenmerkt zich door grilligheid. Is meer stroperig dan efficiënt

7. 16 maart 2017 The day after –
Aflevering WIJ-samenleving (12-3-2017) en Uitdagers van de democratie (5-2-2017) slideshow

The Day After : praat in bibliotheek mee over gevolgen van verkiezingsuitslag.

Onder de noemer The Day After wordt op donderdag 16 maart in de bibliotheken van Oss, Uden en Veghel nagepraat over de Tweede Kamerverkiezingen van een dag eerder. In elke vestiging zal een hoofdgast reageren op de uitslag en samen met een debatleider en bezoekers een gesprek houden. Hoe zijn de verkiezingen verlopen en waar wijst de uitslag op?

De avond begint om 19.00 uur met de vertoning van ‘Uitdagers van de democratie’ van het VPRO-programma Tegenlicht. Hierin komen verschillende personen aan het woord die in het verkiezingsjaar 2017 grote vraagtekens zetten bij de manier waarop onze huidige democratie functioneert. Zij komen ook met oplossingen. Aansluitend om 20.00 uur start het debat.

De bibliotheek heeft het initiatief genomen voor deze avond omdat het een plek is om ‘uit de eigen cirkel te treden en een ander te ontmoeten op neutraal terrein’. De entree is gratis Vooraf aanmelden kan via de website http://www.nobb.nl.

De bijeenkomst maakt deel uit van de zogenaamde Tegenlicht Meet Up die één keer per maand in Bibliotheek Oss wordt gehouden. Deze keer doen de bibliotheken in Uden en Veghel ook mee.

Op zondag 12 maart wordt door Tegenlicht de aflevering Wij-samenleving uitgezonden, waar het functioneren van de democratie in Nederland (en met name die in Rotterdam) centraal zal staan. Tijdens The Day After zullen we ook elementen uit deze aflevering in het gesprek meenemen.

6. 23 februari 2017 De mythe van de markteconomie 
met Koen Haegens, antropoloog, journalist en auteur van De grootste show op aarde: de mythe van de markteconomie
Aflevering Geldscheppers (27-11-2016) slideshow
Deze avond verviel door slecht weer en werd twee maanden later gehouden

5. 19 januari 2017 Moet je kiezen tussen je vader- en/of moederland? 
met Mahmut Erciyas – politicus en auteur van Ver van huis en haard : een geschiedenis van de Turkse en Spaanse gastarbeiders in Oss in de jaren zestig en zeventig (Stadsarchief Oss 2014)
Aflevering Erdogans aanhang (19-11-2016)

Op donderdag 19 januari 2017 wordt de vijfde Tegenlicht Meet Up Oss gehouden. Centraal staat de aflevering Erdogans aanhang die op zondag 20 november op televisie te zien was. Speciale gast is Mahmut Erciyas uit Oss.

Erdogans aanhang gaat over de tweestrijd van veel Turkse Nederlanders: moet je kiezen tussen je vader- en je moederland? Mahmut Erciyas schreef het boek Ver van huis en haard dat in 2014 werd uitgebracht door Stadsarchief Oss. Hierin komt de geschiedenis van de Turkse gastarbeiders in Oss aan bod in de jaren zestig en zeventig. Erciyas zal tijdens de Tegenlicht Meet Up verder ingaan op de historie van de Turkse gemeenschap, die nog steeds de grootste etnische minderheidsgroep van Oss is.

4. 22 december 2016 Annus horribilis, terugblik op 2016 (kersteditie) – Aflevering: niet van toepassing  slideshow 1  slideshow 2
We spraken dit keer over ‘de’ boeken van het afgelopen jaar die een realtie hebben met Tegenlicht-afleveringen

Een bijzonder Meet Up
Op donderdag 22 december 2016 staat geen Tegenlicht-uitzending centraal maar wordt aan de hand van een groot aantal boeken teruggekeken op het jaar 2016. Een bijzonder jaar, om het mild uit te drukken. Een jaar waarin veel trends en onderwerpen die ons al jarenlang omringen zich zeer dwingend naar voren drongen. Vele burgers maken zich grote zorgen over wat er aande is en vragen zich af wat 2017 voor ons in petto heeft.

Tijdens deze vierde Meet Up wordt u attent gemaakt op een groot aantal, relatief recent verschenen boeken. Ook komen uiteenlopende cartoons, (flarden van) filmpjes, columns, blogs voorbij.

OPROEP
Neem naar de bijeenkomst het boek (of de film, of de column, of de cartoon) mee dat u dit jaar het meest heeft getroffen. Een ‘titel’ die voor u dit redelijk rampzalige jaar 2016 samenvat.
Tijdens deze avond krijgt u de ruimte om uw mening met de andere aanwezigen te delen. Het is geen must, het mag.

3. 24 november 2016 ‘De pillen worden duur betaald’ 
met Hans Büller (van Fair Medicine) en arts-onderzoeker Henk Jan Out (auteur van: Leve het geneesmiddel! : over de verdiensten van de farmaceutische industrie) –
Aflevering De slimme staat (25-10-2015) slideshow

In de Tegenlichtuitzending De slimme staat (oktober 2015) staat de Italiaans-Amerikaanse econome Mariana Mazzucato (1968) centraal en haar in 2015 verschenen boek De ondernemende staat : waarom de markt niet zonder overheid kan.

Dat boek is de neerslag van een jarenlang durend onderzoek naar hoe innovatie in onze westerse wereld tot stand komt. Ze ontdekte dat veel grote bedrijven zwaar leunen op met publiek geld gefinancieerd onderzoek. Op universiteiten en andere met publiek geld bekostigde researchinstellingen worden onregelmatig fundamentele doorbraken gerealiseerd. Grote bedrijven als Apple en Google zuigen dit soort doorbraken als het ware op en verwerken tot nieuwe producten en diensten.

Mariana Mazzucato haalt met dit boek een frame onderuit dat heel hardnekkig is, nl. ‘de markt regelt het’ en daarmee samenhangend dat ‘we’ de overheid (daarom) zo klein mogelijk moeten maken of houden.
Ze legt aan de hand van talloze voorbeelden uit dat zonder dit fundamentele onderzoek ‘de motor’ bij dit soort bedrijven zal opdrogen. Dit fenomeen wordt verergerd door het feit dat het gros van dit soort bedrijven alles op alles zetten om zo min mogelijk belasting te betalen. Geld waarmee de overheid dit soort risicovol onderzoek gaande kan houden.

Een TED-talk van haar over dit onderwerp heeft als titel: Government — investor, risk-taker, innovator. Niet het bedrijfsleven is de grote investeerder, neemt ook niet de grote risico’s en is in haar ogen zeker niet de grote innovator. Deze drie woorden kunnen volgens haar beter geplakt worden op de overheid. Voor velen een klap in het gezicht.

In De slimme staat wordt Mariana Mazzucato uitvoerig over dit thema bevraagd. Midden in de aflevering wordt ingegaan op de pharma-industrie. Daar speelt hetzelfde.

Henk Jan Out
In september van dit jaar verscheen Leve het geneesmiddel! : over de verdiensten van de farmaceutische industrie. Geschreven door Ossenaar Henk Jan Out. Hij is werkzaam als arts en betrokken bij het onderzoek naar nieuwe medicijnen. Hij werkte jarenlang voor Organon en andere internationale farmaceutische bedrijven. Hij realiseert zich dat ‘zijn’ sector een slechte naam heeft (‘omdat haar winsten te hoog zouden zijn’). En: ‘Farmabashen is een nationale sport geworden.’
In zijn boek betoogt hij dat de werkelijkheid anders is en farmabedrijven wel degelijk goed bezig zijn.

Hans Büller
Deze hoogleraar kindergeneeskunde en oud-bestuursvoorzitter van het UMC is de initiatiefnemer van de stichting Fair Medicine. Fair Medicine is opgericht om toegang tot effectieve en betaalbare geneesmiddelen voor iedereen mogelijk te maken en in de toekomst te houden. De Stichting richt zich op ziekte indicaties die nu niet of met onbevredigend resultaat behandeld kunnen worden of waarvan de bestaande behandelingen heel duur zijn of onbetaalbaar dreigen te worden. Klik hier voor item uit het NOS Journaal over Hans Büller en Fair Medicine.

De pillen worden duur betaald : over de macht van farmaceutische bedrijven
Na vertoning van De slimme staat zullen Henk Jan Out en Hans Büller kort en krachtig aangeven hoe zij tegen deze stelling aankijken. Daarna gaan ze met elkaar en de zaal in debat. Peter van der Wijst zal deze avond als debatleider fungeren.

De pillen worden duur betaald is natuurlijk een parafrase van de beroemde zin die Kniertje, de vissersvrouw uit het toneelstuk Op hoop van zegen van Herman Heijermans, uitspreekt. De vis wordt duur betaald. Ze heeft in haar leven meerdere keren heeft meegemaakt dat vissers op zee achterbleven.

2. 20 oktober 2016 Het onbehagen van ‘het volk’ –
Aflevering Wij zijn het volk (2 oktober 2016) slideshow

Het kan niemand ontgaan dat veel burgers zich zorgen maken over de toekomst. Het vaak niet eens zijn met hoe machthebbers dingen regelen. In veel landen treden zogenaamd protestpartijen naar voren. Populisten. Partijen die met ‘simpele’ oplossingen komen voor complexe problemen. Partijen die vaak weigeren mee te gaan in het overheersende kader, frame. Vaak geneigd zijn ‘harde’ feiten te negeren of weg te wuiven. De komende maanden worden in verschillende landen verkiezingen gehouden waaraan deze partijen mee zullen doen. Veel machthebbers en burgers maken zich zorgen.

De Tegenlicht-redactie weet als geen ander wat er in de samenleving speelt. Is vaak geneigd burgers naar voren te halen die ‘het’ gemaakt hebben. Of met iets ‘waanzinnigs’ bezig zijn. In de derde aflevering van dit zestiende seizoen staan ze stil bij die bezorgde burgers. En laten ze politici van partijen aan het woord die zeggen op te komen voor die bezorgde burgers.

In de op zondag 2 oktober 2016 uitgezonden aflevering Wij zijn het volk worden burgers en politici uit Dresden aan het woord gelaten. Niet neerbuigend, cynisch of ironisch. Nee, zeer integer. Af en toe vertederend. Sterk aanbevolen voor iedereen die zich afvraagt waar die onvrede en het stemmen op populistische partijen vandaan komt.

In deze aflevering zit wel een kritische noot. Maar die is niet alleen gericht tot die bezorgde burgers. Integendeel, de opmerkingen van deze Hans-Joachim Maaz (‘de psychiater des vaderlands’) zijn vooral ook bedoeld voor politici, waar die bezorgde burgers zich tegen afzetten. Feitelijk gaat deze uitzending en die opmerkingen van meneer Maaz over het jaarthema van de samenwerkende Noord Oost Brabantse Bibliotheken: Wat delen we met elkaar? Een lastige vraag. Waar geen eenvoudig antwoord op valt te geven. Maar die vraag is er desalniettemin. En behoeft een antwoord. Maar vooral een gesprek, een debat.

Deze aflevering van Tegenlicht wordt op donderdag 20 oktober vanaf 19:00 uur in de bibliotheek vertoont. U kunt ook thuis kijken en vanaf 20:00 uur aansluiten voor het tweede deel van de Tegenlicht Meet Up.

Bas Heijne
Het recent verschenen Onbehagen : nieuw licht op de beschaafde mens van Bas Heijne gaat in wezen over hetzelfde onderwerp. Waarom zijn zoveel mensen gevoelig voor ‘de lokroep’ van populistische partijen?
In dit pamflet neemt hij twee begrippen van Sigmund Freud mee, het lust- en realiteitsprincipe. En hoe het kan dat bij zoveel burgers het realiteitsprincipe een minder belangrijke rol in hun leven is gaan spelen.

Dit pamflet van Bas Heijne zal in het nagesprek worden toegelicht en meegenomen in het debat.

Ook worden enkele fragmenten uit een reeds in maart 2014 uitgezonden Tegenlicht-aflevering in het gesprek meegenomen. Het gaat om de uitzending We zijn het zat!  Drie flarden, uitspraken:
“Er is veel meer aandacht voor belangengroepen dan voor gewone burgers”. (lustprincipe versus realiteitsprincipe)

“De burger wordt niet behandeld als burger”
(maar als kind of klant) (lustprincipe)

“Als er een hoge economische ongelijkheid is, kom je in een situatie dat je moet kiezen tussen een democratische maatschappij en een kapitalistische. Democratisch bestuur wordt op een gegeven moment heel moeilijk als rijkdom erg ongelijk verdeeld is in een land. Want de rijken zullen het politieke proces bepalen, ook in een democratie.”
(herstel van autonomie, denk aan Griekenland)

1. 22 september 2016 Overvloed –
Aflevering Overvloed (1 april 2013) slideshow

Eind december 2013 stond Tegenlicht stil bij de Amerikaanse Singularity University en liet daarin o.a. Peter Diamandis aan het woord. Hij is een van de founding fathers van die instelling en auteur van het niet in het Nederlandse vertaalde boek Abundance : the future is better than you think. Daarin betrekt hij de stelling dat we op weg zijn naar een wereld vol overvloed. Denk aan voldoende energie, schoon drinkwater, informatie, voedsel, vrije tijd, een langere gemiddelde levensverwachting et cetera. Een optimistisch man die heilig gelooft in de zegeningen die wetenschap en technologie ons de komende jaren, decennia zullen brengen.

Deze aflevering van Tegenlicht wordt vanaf 19:00 uur in de bibliotheek vertoont. U kunt ook thuis kijken en vanaf 20:00 uur aansluiten voor het tweede deel van de Tegenlicht Meet Up.

Daarin staan drie redelijk nieuwe boeken centraal die naadloos aansluiten bij die uitzending.
Allereerst het in juni van dit jaar nieuwe verschenen boek van de Amerikaanse denker en tijdgeestvolger Kevin Kelly. In zijn ‘The inevitable : understanding the 12 technological forces that will shape our future schetst hij hoe de wereld zich de komende dertig jaar op hoofdlijnen verder zal ontwikkelen. Centraal in dit boek staat dat hij het over werkwoorden heeft. Geen zelfstandige naamwoorden. Daarmee wil hij aangeven dat een megatrend voor de komende jaren is dat bijna alles continue aangepast of verbeterd zal worden.

Hij borduurt hier ongezien verder op een eerder verschenen boek. Martijn Aslander en Erwin Witteveen hebben het in hun Nooit af : een nieuwe kijk op de fundamenten van ons leven: werk, school, zorg, overheid en management over hetzelfde fenomeen. Niets zal onveranderd blijven. Continue op weg anders te worden. Zo snel dat veel mensen moeite hebben om aan te haken, mee te blijven doen. We leven in een permanente beta-tijd.

In het derde boek dat op deze avond aan bod zal komen – Standvastig : onder alle omstandigheden jezelf blijven zet Svend Brinkmann – een Deense psychologieprofessor – grote vraagtekens bij onze accelerende samenleving. Wordt het geen tijd om een tandje terug te schakelen, iets meer tijd voor bezinning en reflectie in te bouwen. En afscheid te nemen van een té groot ego.

(woensdag 9 januari 2019)

Door Hans van Duijnhoven

Bibliothecaris sinds september 1979. Werkzaam in de regio Noord Oost Brabant.

Geef een reactie