De beste Nederlandstalige boeken uit het eerste kwart van de 21e eeuw

Op vrijdag 7 maart 2025 verscheen in de Cultuurbijlage van de NRC De 50 beste Nederlandstalige boeken van de 21ste eeuw. De redactie van dit katern heeft voor dit artikel samenwerking gezocht met De Standaard, een vergelijkbare Belgische krant. Samen benaderden ze tachtig insiders: of zij een top tien van de beste boeken die in het eerste kwart van deze eeuw zijn verschenen wilden oplepelen?

Vervolgens telden ze alle lijstjes op en kwamen tot een top vijftig, die in het katern werd gepubliceerd. Gelukkig kan iedereen op het net alle individuele lijstjes bekijken, en er zo achter komen welke boeken de top vijftig niet hebben gehaald; en of die top vijftig klopt.

Als liefhebber van (muziek)lijstjes kon ik niet nalaten ‘mijn’ methode op dit leuke initiatief los te laten. Zoals vaak het geval is koos de redactie voor het optellen van alle ‘gescoorde’ punten. Een nummer een positie levert tien punten op, nummer twee negen en zo verder tot nummer 10 een punt. Een prima methode, maar het probleem ontstaat wat mij betreft als bij het opmaken van de ranglijst het aantal gescoorde punten belangrijker gevonden wordt dan het aantal deelnemers die een bepaalde titel hebben genoemd.

Ik geef zelf altijd de voorkeur aan het aantal deelnemers die een bepaalde titel noemen. De NRC/Standaard-club koos voor het aantal punten. Zo eindigde bijvoorbeeld Omega minor van Paul Verhaeghen (en dat is niet de bekende Paul Verhaeghe!) in de NRC-lijst op positie 26. Waarom? Omdat drie deelnemers (Belgen!) dit boek op hun lijstje op nummer 1 zetten. Dat leverde dertig punten op. In de andere lijst (waar de voorkeur wordt gegeven aan het aantal deelnemers die een bepaalde titel in zijn of haar lijstje opnamen) zakt dit boek naar plek 47. Maar liefst elf boeken werden door vier deelnemers genoemd, en gaan ‘daarom’ voor Omega minor van Paul Verhaeghen. Van deze methode profiteert vooral Donald Niedekker. Zijn boek Waarachtige beschrijvingen uit de permafrost (2022) wordt maar liefst door vijf deelnemers genoemd, en komt in ‘mijn’ lijst op plek 34, met ‘maar’ vijftien punten. Wat is belangrijker: dertig punten versus vijftien, óf drie deelnemers versus vijf? Hetzelfde gaat ook op voor het inmiddels klassiek geworden Lampje van Annet Schaap: dit boek stijgt van positie 46 naar 8.

Tja.

De top 50 zoals die in de NRC werd gepubliceerd

Positie	Schrijver. Titel (jaar) (Aantal Deelnemers/Punten)
1	Het lied van ooievaar en dromedaris – Anjet Daanje (2022) (25/196)
2	Vallen is als vliegen – Manon Uphoff (2019) (20/152)
3	Tirza – Arnon Grunberg (2006) (16/108)
4	De avond is ongemak – Lucas Rijneveld (2018) (17/105)
5	Sprakeloos – Tom Lanoye (2009) (18/98)
6	Joe Speedboot – Tommy Wieringa (2005) (13/86)
7	Oorlog en terpentijn – Stefan Hertmans (2013) (13/78)
8	Grand Hotel Europa – Ilja Leonard Pfeijffer (2018) (11/75)
9	In Europa: Reizen door de twintigste eeuw met Geert Mak – Geert Mak (2009) (10/74)
10	La Superba – Ilja Leonard Pfeijffer (2013) (10/65)
11	Het onverwachte antwoord – Patricia De Martelaere (2004) (8/59)
12	Jij zegt het – Connie Palmen (2015) (11/57)
13	Congo: een geschiedenis – David Van Reybrouck (2010) (10/54)
14	De herinnerde soldaat – Anjet Daanje (2019) (6/47)
15	De hoogstapelaar – Wessel te Gussinklo (2019) (7/47)
16	Lampje – Annet Schaap (2014) (12/46)
17	Cliënt E. Busken – Jeroen Brouwers (2020) (7/44)
18	Mijn lieve gunsteling – Lucas Rijneveld (2020) (7/40)
19	Habitus – Radna Fabias (2018) (6/39)
20	Schaduwkind – P.F. Thomése (2003) (6/39)
21	Koetsier Herfst – Charlotte Mutsaers (2008) (6/35)
22	Waagstukken – Charlotte Van den Broeck (2019) (10/35)
23	Wil – Jeroen Olyslaegers (2016) (7/34)
24	Het hout – Jeroen Brouwers (2014) (6/34)
25	Paravion – Hafid Bouazza (2003) (6/33)
26	Omega minor – Paul Verhaeghen (2004) (3/30)
27	De consequenties – Niña Weijers (2014) (7/29)
28	De engelenmaker – Stefan Brijs (2005) (5/28)
29	Sonny Boy – Annejet van der Zijl (2004) (4/28)
30	Luister – Sacha Bronwasser (2023) (5/27)
31	Geheime kamers – Jeroen Brouwers (2000) (6/26)
32	Bonita Avenue – Peter Buwalda (2010) (5/26)
33	Dius – Stefan Hertmans (2024) (3/25)
34	Allemaal willen we de hemel – Els Beerten (2008) (4/25)
35	Totaal witte kamer – Gerrit Kouwenaar (2002) (3/25)
36	De asielzoeker – Arnon Grunberg (2003) (3/23)
37	Specht en zoon – Willem Jan Otten (2004) (4/22)
38	Het smelt – Lize Spit (2016) (5/22)
39	Revolusi: Indonesië en het ontstaan van de moderne wereld – David Van Reybrouck (2020) (4/22)
40	Over de liefde – Doeschka Meijsing (2008) (4/21)
41	Het tegenovergestelde van een mens – Lieke Marsman (2017) (4/21)
42	Dit zijn de namen – Tommy Wieringa (2012) (3/21)
43	Trofee – Gaea Schoeters (2020) (4/21)
44	De geschiedenis van mijn seksualiteit – Tobi Lakmaker (2021) (5/21)
45	Het kleedje voor Hitler – Bas Von Benda-Beckmann (2023) (3/20)
46	Wormmaan – Mariken Heitman (2021) (3/20)
47	De Bourgondiërs: aartsvaders van de Lage Landen – Bart Van Loo (2018) (5/20)
48	Jij bent van mij – Peter Middendorp (2018) (3/19)
49	Harnas van Hansaplast – Charlotte Mutsaers (2017) (3/19)
50	s Nachts komen de vossen – Cees Nooteboom (2009) (3/9)

Vooral positie 50 (Nooteboom) is redelijk bespottelijk; drie van de tachtig deelnemers noemden hem, ‘onze’ Nobelprijskandidaat. Ik vermoed dat de redactie zich ietwat schaamden voor dit feit en hem ondanks het feit dat s Nachts komen de vossen slechts negen punten scoorde toch in de lijst opnamen Tja.

De top vijftig gebaseerd op Aantal Deelnemers (als eerste criteria, én pas daarna het aantal behaalde punten

Positie	Schrijver. Titel (jaar) (Aantal Deelnemers/Punten)
1	Het lied van ooievaar en dromedaris – Anjet Daanje (2022) (25/196)
2	Vallen is als vliegen – Manon Uphoff (2019) (20/152)
3	Sprakeloos – Tom Lanoye (2009) (18/98)
4	De avond is ongemak – Lucas Rijneveld (2018) (17/105)
5	Tirza – Arnon Grunberg (2006) (16/108)
6	Joe Speedboot – Tommy Wieringa (2005) (13/86)
7	Oorlog en terpentijn – Stefan Hertmans (2013) (13/78)
8	Lampje – Annet Schaap (2014) (12/46)
9	Grand Hotel Europa – Ilja Leonard Pfeijffer (2018) (11/75)
10	Jij zegt het – Connie Palmen (2015) (11/57)
11	In Europa: Reizen door de twintigste eeuw met Geert Mak – Geert Mak (2009) (10/74)
12	La Superba – Ilja Leonard Pfeijffer (2013) (10/65)
13	Congo: een geschiedenis – David Van Reybrouck (2010) (10/54)
14	Waagstukken – Charlotte Van den Broeck (2019) (10/35)
15	Het onverwachte antwoord – Patricia De Martelaere (2004) (8/59)
16	De hoogstapelaar – Wessel te Gussinklo (2019) (7/47)
17	Cliënt E. Busken – Jeroen Brouwers (2020) (7/44)
18	Mijn lieve gunsteling – Lucas Rijneveld (2020) (7/40)
19	Wil – Jeroen Olyslaegers (2016) (7/34)
20	De consequenties – Niña Weijers (2014) (7/29)
21	De herinnerde soldaat – Anjet Daanje (2019) (6/47)
22	Schaduwkind – P.F. Thomése (2003) (6/39)
23	Habitus – Radna Fabias (2018) (6/39)
24	Koetsier Herfst – Charlotte Mutsaers (2008) (6/35)
25	Het hout – Jeroen Brouwers (2014) (6/34)
26	Paravion – Hafid Bouazza (2003) (6/33)
27	Geheime kamers – Jeroen Brouwers (2000) (6/26)
28	De engelenmaker – Stefan Brijs (2005) (5/28)
29	Luister – Sacha Bronwasser (2023) (5/27)
30	Bonita Avenue – Peter Buwalda (2010) (5/26)
31	Het smelt – Lize Spit (2016) (5/22)
32	De geschiedenis van mijn seksualiteit – Tobi Lakmaker (2021) (5/21)
33	De Bourgondiërs: aartsvaders van de Lage Landen – Bart Van Loo (2018) (5/20)
34	Waarachtige beschrijvingen uit de permafrost – Donald Niedekker (2022) (5/13)
35	Sonny Boy – Annejet van der Zijl (2004) (4/28)
36	Allemaal willen we de hemel – Els Beerten (2008) (4/25)
37	Specht en zoon – Willem Jan Otten (2004) (4/22)
38	Revolusi: Indonesië en het ontstaan van de moderne wereld – David Van Reybrouck (2020) (4/22)
39	Over de liefde – Doeschka Meijsing (2008) (4/21)
40	Het tegenovergestelde van een mens – Lieke Marsman (2017) (4/21)
41	Trofee – Gaea Schoeters (2020) (4/21)
42	De stamhouder – Alexander Münninghoff (2014) (4/19)
43	De helaasheid der dingen – Dimitri Verhulst (2006) (4/17)
44	Godenslaap – Erwin Mortier (2008) (4/17)
45	Wij zijn licht – Gerda Blees (2020) (4/16)
46	Omega minor – Paul Verhaeghen (2004) (3/30)
47	Totaal witte kamer – Gerrit Kouwenaar (2002) (3/25)
48	Dius – Stefan Hertmans (2024) (3/25)
49	De asielzoeker – Arnon Grunberg (2003) (3/23)
50	Dit zijn de namen – Tommy Wieringa (2012) (3/21)

Lampje stijgt aanmerkelijk (van 46 naar 8). De hoogste nieuwkomer is Donald Niedekker (op plek 34). De vier andere nieuwkomers staan op de plekken 42 t/m 45: Alexander Münninghoff, Dimitri Verhulst, Erwin Mortier en Gerda Blees.

Vijf titels die uit de oorspronkelijke NRC-top-50 verdwijnen

Wormmaan – Mariken Heitman (2021) (3/20)

Jij bent van mij – Peter Middendorp (2018) (3/19)

Harnas van Hansaplast – Charlotte Mutsaers (2017) (3/19)

s Nachts komen de vossen – Cees Nooteboom (2009) (3/9)

Het kleedje voor Hitler – Bas Von Benda-Beckmann (2023) (3/20)

Aantal genoemde titels

De 80 (beter: 81) deelnemers konden theoretisch 800 unieke titels noemen; of in een wereld waarin iedereen het eens is over wat ‘belangrijk’, goed’ of anderszins bijzonder is minimaal tien titels noemen. Met z’n allen noemden ze 387 unieke titels. Helaas vielen een aantal daarvan buiten de boot; die boeken verschenen in de twintigste eeuw en werden door de redactie gediskwalificeerd. 119 titels werden door twee of meer deelnemers genoemd.

Gediskwalificeerde titels (gesorteerd naar jaar)

Kopzorg : het verhaal van vader en zoon – Edgar Cairo (1969) (gediskwalificeerd)

De Nederlanden – Het lege land 1800-1850 – Auke van der Woud (1987) (gediskwalificeerd)

De wetten – Connie Palmen (1991) (gediskwalificeerd)

Geschiedenis van Suriname – ‘Hans Buddingh” (1995) (gediskwalificeerd)

Misschien wisten zij alles: 313 verhalen over de eekhoorn en de andere dieren – Toon Tellegen (1995) (gediskwalificeerd) (2/11)

De zwarte met het witte hart – Arthur Japin (1997) (gediskwalificeerd)

Leven op stand: 1890-1940 – Ileen Montijn (1998) (gediskwalificeerd)

De eeuw van mijn vader – Geert Mak (1999) (gediskwalificeerd)

Publieke werken – Thomas Rosenboom (1999) (gediskwalificeerd) (2/9)

Tongkat : een verhalenbordeel – Peter Verhelst (1999) (gediskwalificeerd)

De graanrepubliek – Frank Westerman (1999) (gediskwalificeerd)

Titels die door Acht deelnemers en meer werden genoemd (15)

Het lied van ooievaar en dromedaris – Anjet Daanje (2022) (25/196)

Vallen is als vliegen – Manon Uphoff (2019) (20/152)

Sprakeloos – Tom Lanoye (2009) (18/98)

De avond is ongemak – Lucas Rijneveld (2018) (17/105)

Tirza – Arnon Grunberg (2006) (16/108)

Joe Speedboot – Tommy Wieringa (2005) (13/86)

Oorlog en terpentijn – Stefan Hertmans (2013) (13/78)

Lampje – Annet Schaap (2014) (12/46)

Grand Hotel Europa – Ilja Leonard Pfeijffer (2018) (11/75)

Jij zegt het – Connie Palmen (2015) (11/57)

In Europa: Reizen door de twintigste eeuw met Geert Mak – Geert Mak (2009) (10/74)

La Superba – Ilja Leonard Pfeijffer (2013) (10/65)

Congo: een geschiedenis – David Van Reybrouck (2010) (10/54)

Waagstukken – Charlotte Van den Broeck (2019) (10/35)

Titels die door ZEVEN deelnemers werden genoemd (5)

De hoogstapelaar – Wessel te Gussinklo (2019) (7/47)

Cliënt E. Busken – Jeroen Brouwers (2020) (7/44)

Mijn lieve gunsteling – Lucas Rijneveld (2020) (7/40)

Wil – Jeroen Olyslaegers (2016) (7/34)

De consequenties – Niña Weijers (2014) (7/29)

Titels die door ZES deelnemers werden genoemd (7)

De herinnerde soldaat – Anjet Daanje (2019) (6/47)

Habitus – Radna Fabias (2018) (6/39)

Schaduwkind – P.F. Thomése (2003) (6/39)

Koetsier Herfst – Charlotte Mutsaers (2008) (6/35)

Het hout – Jeroen Brouwers (2014) (6/34)

Paravion – Hafid Bouazza (2003) (6/33)

Geheime kamers – Jeroen Brouwers (2000) (6/26)

Titels die door VIJF deelnemers werden genoemd (7)

De engelenmaker – Stefan Brijs (2005) (5/28)

Luister – Sacha Bronwasser (2023) (5/27)

Bonita Avenue – Peter Buwalda (2010) (5/26)

Het smelt – Lize Spit (2016) (5/22)

De geschiedenis van mijn seksualiteit – Tobi Lakmaker (2021) (5/21)

De Bourgondiërs: aartsvaders van de Lage Landen – Bart Van Loo (2018) (5/20)

Waarachtige beschrijvingen uit de permafrost – Donald Niedekker (2022) (5/13)

Titels die door VIER deelnemers werden genoemd (11)

Sonny Boy – Annejet van der Zijl (2004) (4/28)

Allemaal willen we de hemel – Els Beerten (2008) (4/25)

Specht en zoon – Willem Jan Otten (2004) (4/22)

Revolusi: Indonesië en het ontstaan van de moderne wereld – David Van Reybrouck (2020) (4/22)

Het tegenovergestelde van een mens – Lieke Marsman (2017) (4/21)

Over de liefde – Doeschka Meijsing (2008) (4/21)

Trofee – Gaea Schoeters (2020) (4/21)

De stamhouder – Alexander Münninghoff (2014) (4/19)

Godenslaap – Erwin Mortier (2008) (4/17)

De helaasheid der dingen – Dimitri Verhulst (2006) (4/17)

Wij zijn licht – Gerda Blees (2020) (4/16)

Titels die door DRIE deelnemers werden genoemd (24)

Omega minor – Paul Verhaeghen (2004) (3/30)

Dius – Stefan Hertmans (2024) (3/25)

Totaal witte kamer – Gerrit Kouwenaar (2002) (3/25)

De asielzoeker – Arnon Grunberg (2003) (3/23)

Dit zijn de namen – Tommy Wieringa (2012) (3/21)

Wormmaan – Mariken Heitman (2021) (3/20)

Het kleedje voor Hitler – Bas Von Benda-Beckmann (2023) (3/20)

Het schervengericht – A.F.Th. van der Heijden (2007) (3/19)

Jij bent van mij – Peter Middendorp (2018) (3/19)

Harnas van Hansaplast – Charlotte Mutsaers (2017) (3/19)

Ik kom hier nog op terug – Rob van Essen (2023) (3/18)

De trooster – Esther Gerritsen (2018) (3/18)

Tonio: een requiemroman – A.F.Th. van der Heijden (2011) (3/18)

Contrapunt – Anna Enquist (2008) (3/15)

Zwerm – Peter Verhelst (2005) (3/15)

Hokwerda’s kind – Oek de Jong (2002) (3/13)

De Zwijger: Het leven van Willem van Oranje – René van Stipriaan (2021) (3/13)

De bewaker – Peter Terrin (2009) (3/13)

De tolk van Java – Alfred Birney (2016) (3/13)

Boven is het stil – Gerbrand Bakker (2006) (3/11)

Het diner – Herman Koch (2009) (3/10)

s Nachts komen de vossen – Cees Nooteboom (2009) (3/9)

De draaischijf – Tom Lanoye (2022) (3/8)

Hier wonen ook mensen – Rob van Essen (2014) (3/6)

Titels die door TWEE deelnemers werden genoemd (50)

Baltische zielen: Lotgevallen in Estland, Letland en Litouwen – Jan Brokken (2010) (2/16)

Jo – Judith Herzberg (2023) (2/16)

De Mitsukoshi Troostbaby Company – Auke Hulst (2021) (2/16)

Orgelman: Felix Nussbaum. Een schildersleven – Mark Schaevers (2014) (2/16)

Laaglandse Hymnen I-III – H.H. ter Balkt (2003) (2/15)

Shop Girl – Dominique De Groen (2017) (2/15)

Het hier. Gedichtenboek 1962-2022 – Roger de Neef (2022) (2/15)

Alkibiades – Ilja Leonard Pfeijffer (2023) (2/15)

Handicap: een bevrijding – Anaïs van Ertvelde (2024) (2/14)

De goede zoon – Rob van Essen (2018) (2/14)

Op de rok van het universum – Tonnus Oosterhoff (2015) (2/14)

Wij totale vlam – Peter Verhelst (2014) (2/14)

Grip – Stephan Enter (2011) (2/13)

Winterijs – Peter van Gestel (2001) (2/13)

Oersoep – Bregje Hofstede (2023) (2/13)

Woesten – Kris Van Steenberge (2013) (2/13)

Memoires van een luipaard – Peter Verhelst (2001) (2/13)

Hele verhalen voor een halve soldaat – Benny Lindelauf (2020) (2/11)

Misschien wisten zij alles: 313 verhalen over de eekhoorn en de andere dieren – Toon Tellegen (1995) (gediskwalificeerd) (2/11)

Het boek Ont – Anton Valens (2012) (2/11)

Oever – Ludwig Volbeda (2024) (/2/11)

El negro en ik – Frank Westerman (2004) (2/11)

De vergelding. Een dorp in tijden van oorlog – Jan Brokken (2013) (2/10)

t Hooge nest – Roxane van Iperen (2018) (2/10)

De mensengenezer – Koen Peeters (2017) (2/10)

Onmogelijk moederland – Astrid H. Roemer (2001) (2/10)

Anna: het leven van Annie M.G. Schmidt – Annejet van der Zijl (2002) (2/10)

Vader van God – Martin Michael Driessen (2012) (2/9)

Een schitterend gebrek – Arthur Japin (2003) (2/9)

Roundhay, tuinscène – Marente de Moor (2013) (2/9)

Publieke werken – Thomas Rosenboom (1999) (gediskwalificeerd) (2/9)

De republiek – Joost de Vries (2013) (2/9)

Het naderen van een brug – Roel Bentz van den Berg (2016) (2/8)

De poel – Pauline de Bok (2021) (2/8)

De bekeerlinge – Stefan Hertmans (2016) (2/8)

Bordeaux met ijs – A.L. Snijders (2008) (2/8)

Raam, sleutel – Robbert Welagen (2021) (2/8)

Het huis van de moskee – Kader Abdolah (2005) (2/7)

Datumloze dagen – Jeroen Brouwers (2007) (2/7)

Drift – Bregje Hofstede (2018) (2/7)

Mijn meneer – Ted van Lieshout (2012) (2/7)

Grote Europese Roman – Koen Peeters (2007) (2/7)

Het zwijgen van Maria Zachea – Judith Koelemeijer (2001) (2/6)

Knielen op een bed violen – Jan Siebelink (2005) (2/6)

Belangrijk is dat ik niet aan lezers denk: 336 zkv’s – A.L. Snijders (2006) (2/6)

Is dit alles? – Jan Postma (2021) (2/4)

De bijbel voor ongelovigen – Guus Kuijer (2018) (2/3)

Dertig dagen – Annelies Verbeke (2015) (2/3)

Verdwijnpunt – Wytske Versteeg (2020) (2/3)

De jaren zestig. Een cultuurgeschiedenis – Geert Buelens (2018) (2/2)

Aantal genoemde schrijvers
In totaal noemden alle deelnemers 272 auteurs. Van twee auteurs werden zeven titels genoemd (Arnon Grunberg en Peter Verhelst). Van Stefan Hertmans en Tom Lannoy werden zes titels genoemd. Van acht auteurs werden vier titels genoemd; en van elf auteurs drie titels. Verder werden van 45 schrijvers twee titels genoemd. Van de rest (204 auteurs, om precies te zijn) werd ‘slechts’ een boek genoemd.

Schrijvers van wie zeven titels werden genoemd

Tirza – Arnon Grunberg (2006) (16/108)

De asielzoeker – Arnon Grunberg (2003) (3/23)

Aan nederlagen geen gebrek – Arnon Grunberg (2016)

De man zonder ziekte – Arnon Grunberg (2012)

Fantoompijn – Arnon Grunberg (2000)

Huid en haar – Arnon Grunberg (2010)

Moedervlekken – Arnon Grunberg (2016)

Zwerm – Peter Verhelst (2005) (3/15)

Wij totale vlam – Peter Verhelst (2014) (2/14)

Memoires van een luipaard – Peter Verhelst (2001) (2/13)

Het geheim van de Keel van de Nachtegaal – Peter Verhelst (2008)

Tongkat : een verhalenbordeel – Peter Verhelst (1999) (gediskwalificeerd)

Voor het vergeten – Peter Verhelst (2018)

Zabriskie – Peter Verhelst (2023)

Schrijvers van wie zes boeken werden genoemd

Oorlog en terpentijn – Stefan Hertmans (2013) (13/78)

Dius – Stefan Hertmans (2024) (3/25)

De bekeerlinge – Stefan Hertmans (2016) (2/8)

De essays 1982 – 2022 – Stefan Hertmans (2023)

Guerre et térébenthine – Stefan Hertmans (2013)

Verschuivingen – Stefan Hertmans (2022)

Sprakeloos – Tom Lanoye (2009) (18/98)

De draaischijf – Tom Lanoye (2022) (3/8)

Atropa: De wraak van de vrede – Tom Lanoye (2008)

De monstertrilogie: Het goddelijke monster, Zwarte tranen, Boze tongen – Tom Lanoye (2007)

Gelukkige slaven – Tom Lanoye (2013)

OustFaust – Tom Lanoye (2022)

Schrijvers van wie vier boeken werden genoemd

Bloeiend puin – Anneke Brassinga (2008)

Het wederkerige – Anneke Brassinga (2014)

Ontij: gedichten – Anneke Brassinga (2010)

Verborgen Tuinen – Anneke Brassinga (2019)

Cliënt E. Busken – Jeroen Brouwers (2020) (7/44)

Het hout – Jeroen Brouwers (2014) (6/34)

Geheime kamers – Jeroen Brouwers (2000) (6/26)

Datumloze dagen – Jeroen Brouwers (2007) (2/7)

Ik kom hier nog op terug – Rob van Essen (2023) (3/18)

Hier wonen ook mensen – Rob van Essen (2014) (3/6)

De goede zoon – Rob van Essen (2018) (2/14)

Visser – Rob van Essen (2008)

Jij zegt het – Connie Palmen (2015) (11/57)

De wetten – Connie Palmen (1991) (gediskwalificeerd)

Het drama van de afhankelijkheid – Connie Palmen (2017)

Voornamelijk vrouwen – Connie Palmen (2023)

De mensengenezer – Koen Peeters (2017) (2/10)

Grote Europese Roman – Koen Peeters (2007) (2/7)

Duizend heuvels – Koen Peeters (2012)

Kamer in Oostende – Koen Peeters (2019)

Grand Hotel Europa – Ilja Leonard Pfeijffer (2018) (11/75)

La Superba – Ilja Leonard Pfeijffer (2013) (10/65)

Alkibiades – Ilja Leonard Pfeijffer (2023) (2/15)

Brieven uit Genua – Ilja Leonard Pfeijffer (2016)

Congo: een geschiedenis – David Van Reybrouck (2010) (10/54)

Revolusi: Indonesië en het ontstaan van de moderne wereld – David Van Reybrouck (2020) (4/22)

Para – theatermonoloog – David Van Reybrouck (2016)

Zink – David Van Reybrouck (2016)

De republiek – Joost de Vries (2013) (2/9)

Clausewitz – Joost de Vries (2010)

Hogere machten – Joost de Vries (2024)

Vechtmemoires – Joost de Vries (2014)

Schrijvers van wie drie boeken werden genoemd

Baltische zielen: Lotgevallen in Estland, Letland en Litouwen – Jan Brokken (2010) (2/16)

De vergelding. Een dorp in tijden van oorlog – Jan Brokken (2013) (2/10)

De tuinen van Buitenzorg – Jan Brokken (2021)

De hoogstapelaar – Wessel te Gussinklo (2019) (7/47)

Op weg naar De Hartz – Wessel te Gussinklo (2020)

Zeer helder licht – Wessel te Gussinklo (2014)

Een schitterend gebrek – Arthur Japin (2003) (2/9)

De overgave – Arthur Japin (2007)

De zwarte met het witte hart – Arthur Japin (1997) (gediskwalificeerd)

Broere: de oudste, de stilste, de echtste, de verste, de liefste, de snelste, en ik – Bart Moeyaert (2000)

Een ander leven – Bart Moeyaert (2024)

Helium – Bart Moeyaert (2019)

Roundhay, tuinscène – Marente de Moor (2013) (2/9)

Foon – Marente de Moor (2018)

Mélodie d’amour – Margriet de Moor (2013)

Waarachtige beschrijvingen uit de permafrost – Donald Niedekker (2022) (5/13)

Als een tijger, als een slak – Donald Niedekker (2014)

Zo zie je alles – Donald Niedekker (2019)

Bres – Leonard Nolens (2004)

Manieren van leven – Leonard Nolens (2001)

Zeg aan de kinderen dat wij niet deugen – Leonard Nolens (2011)

s Nachts komen de vossen – Cees Nooteboom (2009) (3/9)

’s Nachts komen de vossen – Cees Nooteboom (2009)

Venetië: de stad, de leeuw en het water – Cees Nooteboom (2013)

Onmogelijk moederland – Astrid H. Roemer (2001) (2/10)

DealersDochter – Astrid H. Roemer (2023)

Gebroken wit – Astrid H. Roemer (2019)

De bewaker – Peter Terrin (2009) (3/13)

Al het blauw – Peter Terrin (2021)

Yucca – Peter Terrin (2016)

El negro en ik – Frank Westerman (2004) (2/11)

De graanrepubliek – Frank Westerman (1999) (gediskwalificeerd)

Ingenieurs van de ziel – Frank Westerman (2002)

Van vijfenveertig auteurs werden twee titels genoemd
Het zijn: Hafid Bouazza, Stefan Brijs, Saskia de Coster, Anjet Daanje, Dominique De Groen, Patricia De Martelaere, Chris De Stoop, Bernard Dewulf, Adriaan van Dis, Minke Douwesz, Martin Michael Driessen, A.F.Th. van der Heijden, Bregje Hofstede, Auke Hulst, Oek de Jong, Atte Jongstra, Judith Koelemeijer, Guus Kuijer, Jan Lauwereyns, Ted van Lieshout, Tomas Lieske, Geert Mak, Jeroen Mettes, Annet Mooij, Charlotte Mutsaers, Tonnus Oosterhoff, Willem Jan Otten, Hagar Peeters, Yves Petry, Roline Redmond, Lucas Rijneveld, A.N. Ryst, A.L. Snijders, P.F. Thomése, Anton Valens, Dirk Van Bastelaere, Edward van de Vendel
Annelies Verbeke, Dimitri Verhulst, Niña Weijers, Robbert Welagen, Tommy Wieringa, Menno Wigman, Jolande Withuisen Annejet van der Zijl

Opmerkelijk dat van Anjet Daanje slechts twee titels werden genoemd, en dat beiden in de top vijftig terecht kwamen. Lucas Rijneveld ‘presteert’ hetzelfde. Nog opmerkelijker is dat van AFTH slechts twee titels werden genoemd, en die ‘haalden’ niet eens de top vijftig.

Verhouding man-vrouw
249 boeken zijn geschreven door mannen; 138 door vrouwen

Verhouding België-Nederland
De uitslag is 1-2:

114 boeken werden geschreven door Belgen en 273 door Nederlanders. Dit behoeft enige nuancering. Verschillende auteurs zijn niet in België of Nederland geboren, maar wonen er (inmiddels) wel. Veelal afkomstig uit voormalige koloniën en/of landen van waaruit hun ouders om verschillende redenen naar Europa trokken.

Aantal auteurs	België	Nederland	Totaal
1	56	148	204
2	11	35	46
3	3	8	11
4	2	6	8
6	2		2
7	1	1	2
Totaal	75	198	273
Aantal  boeken	België	Nederland	Totaal
1	56	148	204
2	22	70	92
3	9	24	33
4	8	24	32
6	12		12
7	7	7	14
Totaal	114	273	387

Hoe zit het met de generaties?
De oudste auteur is Hella Haasse; haar Sleuteloog uit 2002 werd door een deelnemer genoemd (neerlandica Linde De Potter). De oudste Belg is Christine D’haen; haar verzameld werk uit 2004 (Uitgespaard zelfportret) werd genoemd door deelnemer Hans Vandevoorde; toevallig ook verbonden aan een universiteit. Christine D’haen werd geboren in 1923 en stierf in 2009.

De jongste Belgische auteur is Dominique De Groen met twee boeken: Shop girl (uit 2017, gekozen door Lars Bernaerts én Ruben Vanden Berghe) én Slangen (uit 2022, gekozen door Koen Van Baelen).

De jongste deelnemer is de Nederlander is Tobi Lakmaker (jaargang 1994). Zijn De geschiedenis van mijn seksualiteit (uit 2021) werd maar liefst door vijf deelnemers genoemd: Eva Berghmans, Hans Cottyn, Sibo Rugwiza Kanobana, Raf Njotea en Danny Theuwis.

Vierendertig auteurs zijn inmiddels overleden.

Generaties	België	Nederland	Totaal
1920s	2	5	7
1930s	1	15	16
1940s	8	51	59
1950s	30	56	86
1960s	35	61	96
1970s	24	45	69
1980s	10	31	41
1990s	4	9	13
Totaal	114	273	387

Snob-gehalte
Iedereen die een lijstje maakt laat iets van zichzelf zien. Zijn smaak, voorkeuren én hoe je in het leven staat. Zo zijn er bij dit soort lijstjes altijd enkele deelnemers die vooral willen laten zien hoe bijzonder of uniek hun keuze wel niet is. Hen kun je als snobs wegzetten. Het belangrijkste criterium om de snobs van de ‘integere’ deelnemers te scheiden is te kijken naar de hoeveelheid titels die de snobs alleen noemen!

Voilá, aanschouw de snobs!

Antal unieke titels	Deelnemers
0	7
1	11
2	14
3	13
4	12
5	11
6	4
7	3
8	3
9	2
10	0
Totaal	80

Er was geen enkele deelnemer die tien titels noemde die niemand anders noemde.

Wel zijn er twee deelnemers (René van Stipriaan én Roline Redmond) die slechts éen titel noemden die een andere deelnemer ook noemde.

Drie deelnemers noemden acht titels als enige (Koen Van Baelen, Carl De Strycker en Stine Jensen), én drie andere deelnemers noemden slechts drie titels die ook door anderen werden genoemd (Erwin Jans, Wilma de Rek en Hans Vandevoorde.

Aan de andere kant waren er maar liefst zeven deelnemers die alleen maar titels noemden (tien stuks) die door anderen ook werden genoemd. Dat waren – binnen deze analogie – allesbehalve snobs. Het zijn: Hans Cottyn, Jos Geysels (samen met Els Snick), Rosan Hollak, Soetkin Rigole, Katrien Steyaert, Judith Van Doorselaer en Thomas de Veen.

De vraag is echter of de deelnemers die negen, acht of zeven titels als enigste noemden snobs waren of zijn. René van Stipriaan noemde vooral geschiedenisboeken die hem de afgelopen jaren hebben getroffen. Niet rara als je weet dat hij zelf historicus is. De andere – Roline Redmond – is een échte snob: ze noemt maar liefst twee door haar zelf geschreven boeken (die verder niemand noemt). Tja.

De deelnemers
Veel deelnemers zijn actief als wetenschapper, journalist of doen werkzaamheden die met het boekenvak te maken hebben. Een op de vier, en waarschijnlijk een op de drie, hebben zelf een of meerdere boeken geschreven. Waar mogelijk heb ik de geboortejaren proberen te achterhalen; en in het kort aan te geven wat hun hoofdbezigheid is.

Deelnemer	Werkzaamheden	L	Jaar	S
Sander Bax	Literatuurwetenschapper	N	77	M
Jozefien Van Beek	Journalist	B	85	V
Michel Behre	Festivaldirecteur	N	?	M
Persis Bekkering	Literatuurcriticus	N	87	V
Eva Berghmans	Journalist	B	75	V
Lars Bernaerts	Literatuurwetenschapper	B	80	M
Krist Biebauw	Bibliothecaris	B	77	M
Kristien Bonneure	Journalist	B	66	Vr
Martin Bossenbroek	Historicus	N	53	M
Hugo Bousset	Literatuurwetenschapper	B	42	M
Guinevere Claeys	Schrijver, journalist	B	79	V
Marjolijn de Cocq	Literatuurwetenschapper	B	67	V
Hans Cottyn	Journalist	B	72	M
Linde De Potter	Literatuurwetenschapper	B	89	V
Carl De Strycker	Literatuurwetenschapper	B	81	M
Sam De Wilde	Journalist	B	?	M
Sylvie Dhaene	Leesbevorderaar	B	?	V
Liesbeth D’Hoker	Literatuurcriticus	B	84	V
Yra van Dijk	Literatuurwetenschapper	N	70	V
Margot Dijkgraaf	Literatuurcriticus	N	60	V
Judith Eiselin	Schrijver	N	70	V
Marit Evers	Literatuurwetenschapper	N	?	V
Arjen Fortuin	Journalist	N	71	M
Bart Funnekotter	Historicus, schrijver	N	73	M
Jos Geysels & Els Snick	Politicus, leesbevorderaar	B	52	M
Melissa Giardina	Bemiddelt schrijvers/teksten	B	86	V
Sofie Gielis	Literatuurwetenschapper	B	79	V
Beatrice de Graaf	Historicus, schrijver	N	76	V
Arnon Grunberg	Schrijver	N	71	M
Steven Heene	Literatuurcriticus	B	69	M
Paul Hermans	Schrijver	B	53	M
Rosan Hollak	Schrijver, filosoof	N	71	V
Bo van Houwelingen	Literatuurcriticus	N	87	V
Peter Jacobs	Journalist	B	64	M
Toef Jaeger	Journalist	N	71	V
Erwin Jans	Literatuurwetenschapper	B	63	M
Stine Jensen	Filosoof	N	72	V
Jos Joosten	Literatuurwetenschapper	N	64	M
Sibo Rugwiza Kanobana	Literatuurwetenschapper	N	75	M
Valérie Kemp	Literatuurwetenschapper	B	?	V
Sebastiaan Kort	Literatuurwetenschapper	N	?	M
Michel Krielaars	Journalist	N	61	M
Jeroen van der Kris	Journalist	N	?	M
Anna Luyten	Literatuurwetenschapper	B	63	V
Geert Mak	Historicus	N	46	M
Maaike Meijer	Literatuurwetenschapper	N	49	V
Dieuwertje Mertens	Schrijver, journalist	N	83	V
Lut Missinne	Literatuurwetenschapper	B	60	V
Raf Njotea	Scenarist	B	86	M
Marc van Oostendorp	Literatuurwetenschapper	N	67	M
Wim Oosterlinck	Radiopresentator	B	73	M
Esther Op de Beek	Literatuurwetenschapper	N	79	Vr
Jeroen Overstijns	Uitgever	B	72	M
Coen Peppelenbos	Schrijver	N	64	M
Harold Polis	Schrijver, uitgever	B	70	M
Marja Pruis	Schrijver, journalist	N	59	V
Roline Redmond	Schrijver, antropoloog	N	59	V
Wilma de Rek	Journalist	N	63	V
Soetkin Rigole	Boekhandelaar	B	?	V
Jann Ruyters	Journalist	N	61	V
Mathijs Sanders	Literatuurwetenschapper	N	71	M
Mark Schaevers	Journalist	N	56	M
Katrien Steyaert	Journalist	B	?	M
René van Stipriaan	Historicus, schrijver	N	59	M
Danny Theuwis	Leespromotor	B	?	M
Steven Van Ammel	Boekhandelaar	B	76	M
Koen Van Baelen	Literatuurcriticus	B	?	M
Peter Van den Eede	Theatermaker, acteur	B	63	M
Judith Van Doorselaer	Literatuurwetenschapper	B	?	V
Jelle Van Riet	Schrijver, journalist	B	71	V
Ruben Vanden Berghe	Literatuurwetenschapper	B	?	M
Veerle Vanden Bosch	Literatuurwetenschapper	B	69	V
Hans Vandevoorde	Schrijver	B	60	M
Vicky Vanhoutte	Journalist	B	?	V
Sarah Vankersschaever	Schrijver	B	87	V
Thomas de Veen	Literatuurcriticus	N	86	M
Pieter Verstraeten	Schrijver	B	80	M
Metteke de Vries-Kolman	Docent	N	?	V
Anne van der Werf	Docent	NL	?	V
Gerwin van der Werf	Literatuurcriticus, schrijver	NL	69	M
Deelnemer	Werkzaamheden	L	Jr	S

Een persoonlijke top tien
Tja. Ik vermoed dat ik veel minder lees dan degenen die door de NRC/Standaard-redactie werden uitgenodigd. De meesten verdienen de kost door na te denken, te schrijven over boeken; sommigen zijn zelf auteur!

Als bibliothecaris én mens heb ik mijn hele leven meer dan de gemiddelde Nederlander gelezen (dat weet ik zeker!), maar ik ben absoluut geen kenner. Sterker: het gros van de ruim driehonderd genoemde titels heb ik niet gelezen.

Verder lees ik vooral non-fictie, en die is vaak vertaald. Desondanks hieronder mijn top tien; en ik realiseer me als geen ander dat ik over een week een andere lijst zou kunnen samenstellen. Die ik net als nu zou kunnen ‘verdedigen’.

Nr	Titel – Auteur (Jaar) (Aantal Deelnemers/Punten)
1	Het lied van ooievaar en dromedaris – Anjet Daanje (2022) (25/196)
2	Alkibiades – Ilja Leonard Pfeijffer (2023) (2/15)
3	Oorlog en terpentijn – Stefan Hertmans (2013) (13/78)
4	Midden in het onbewoonbare – Cyrille Offermans (2020)
5	De verovering van de vrijheid : van luie mensen, de dingen die voorbijgaan – Alicja Gescinska (2011)
6	Het tegenovergestelde van een mens – Lieke Marsman (2017) (4/21)
7	Mens/onmens – Bas Heijne (2020)
8	Limitarisme : pleidooi tegen extreme rijkdom – Ingrid Robeyns (2023)
9	De toekomst van Nederland : de kunst van richting te veranderen – Floris Alkemade (2020)
10	Stil de tijd: pleidooi voor een langzame toekomst – Joke J. Hermsen (2009)

Grappig is wel dat ik de absolute nummer een – van Anjet Daanje – ook bovenaan mijn lijstje zet. In het voorjaar van 2022 heb ik dit boek drie keer achter elkaar gelezen. In een poging de magie te achterhalen. Daarin ben niet geslaagd (kan dat überhaupt?), maar weet wel dat het een absoluut meesterwerk is.

Mijn nummer twee – Alkibiades (uit 2023) – heb ik ook zeer aandachtig drie keer achter elkaar gelezen. En continu was ik bezig met andere boeken en zocht van alles op in de Wikipedia. Ik kende deze charmeur, politicus, strateeg, generaal en vooral populist niet. Inmiddels wél, en durf te beweren dat we in de jaren twintig van de eenentwintigste eeuw in een vergelijkbare wereld leven. Een maatschappij waarin grote delen van de (of een) elite zich aan hun belangrijkste taak (zorgen dat alles floreert) schromelijk onttrekken. Sterker: alom zijn de machtige mensen (bijna altijd mannen, maar vergeet Marine, Giorgia en ‘onze’ Caroline niet) die vooral opkomen voor deelbelangen, en de niet zo goed geïnformeerde burgers bespelen en van alles wijs (kunnen) maken. Ik schreef er verschillende artikelen over.

Over mijn nummer drie kan ik kort zijn: Oorlog en terpentijn. Van Stefan Hertmans. Uit 2013. Zijn beste boek! Later las ik zijn De opgang (2020) en Verschuivingen (2022). Zijn nieuwste (Dius) ligt nog ergens op een stapel; maar die stapel is erg hoog, dus…

Mijn nummer vier werd door niemand genoemd: Midden in het onbewoonbare van Cyrille Offermans (uit 2020). Alleen die titel al. Hoe waar, én poëtisch. Ook dit boek las ik in één ruk uit; net als twee andere, vergelijkbare bundels: Een iets beschuttere plek misschien (uit 2018) én Een koord boven de afgrond (2024).

Drie dikke bundels, tjokvol kortere en langere artikelen over onze wereld, cultuur, problemen en dagelijkse beslommeringen. Verslavend. Jammer dat Cyrille Offermans niet werd gevraagd om ook een top tien in te leveren. Maar ik schat in dat hij op die vraag negatief zou hebben gereageerd. Ik schreef eerder over Cyrille Offermans.

De Pools-Belgische Alicja Gescinska leerde ik in 2011 kennen. Deze filosoof sprak op een zondagmiddag in Gemert; later nodigde ik haar uit voor een lezing in Oss. Ook ‘gaf’ ik alle eerste deelnemers aan het Lezers van Stavast-avontuur haar eerste boek: De verovering van de vrijheid : van luie mensen, de dingen die voorbijgaan. Een mix van cultuurkritiek en een terugblik op de laatste jaren van haar vader.

Lieke Marsman is in deze boekenweek-maand een van de beste verkopende schrijvers. Haar Op een andere planeet kunnen ze me redden spreekt velen aan. Maar ik opteer voor haar boek Het tegenovergestelde van een mens (uit 2017). Een van de eerste boeken (geen roman, geen non-fictie) waarin de link gelegd wordt tussen ons welbevinden en de mogelijkheid dat de mensheid zich zelf aan het vernietigen is. Denk aan Antropoceen, massa-extinctie, klimaatverandering.

Opvallend dat iemand een bundel van Bas Heijne noemde. Deze schrijver, denker schrijft al jarenlang voor en in de NRC. Beschouwingen over onze complexe en sterk veranderende wereld. Regelmatig verschijnen er bundels van hem. Soms met eerder gepubliceerde columns, recensies of beschouwingen. Vaker ‘gloednieuwe’ artikelen in een groot uitgevallen boek-je. Stof tot nadenken. Ik volg hem al jaren en heb hem door de jaren verschillende keren in Oss uitgenodigd.

Voor Mens/Onmens (uit 2020) valt van alles positief te zeggen, maar evengoed voor Onbehagen : Nieuw Licht op de beschaafde mens (uit 2016) of de inleidingen die hij schreef voor de heruitgave van teksten van Menno ter Braak, George Orwell of Albert Camus.

Op nummer acht staat een boek dat in Nederland helaas niet als een bom is ingeslagen. De Vlaamse filosoof/econoom Ingrid Robeyns houdt in Limitarisme : pleidooi tegen extreme rijkdom een warm pleidooi voor de invoering van een maximumgrens aan de hoeveelheid euro’s die je als burger als vermogen mag bezitten.

Op nummer negen staat een ander kleinood dat helaas door velen die ergens op een machtige positie zitten niet is gelezen. Zeker is dat Floris van Alkemade in zijn De toekomst van Nederland : de kunst van richting te veranderen (uit 2020) zeer constructieve, niet concrete suggesties aandraagt om Nederland de komende decennia (dus niet langer denken in kwartalen of jaren!) resoluut op de schop te gaan nemen, niet worden gehoord. Laat staan, ter hand genomen.

Op tien een oudje, Stil de tijd : pleidooi voor een langzame toekomst van Joke J. Hermsen (uit 2009). Zij is een van de velen die filosofische gedachten weet te koppelen aan verschijnselen in onze hectische, complexe samenleving. Ontwikkelingen die vaak niet goed uitpakken voor de aarde, de natuur, en de mens. Ook haar heb ik meerdere keren in Oss en omgeving uitgenodigd.

Aanvulling maandag 24 maart 2025
Volgens mijn berekening noemden 80 deelnemers 387 boeken. Slechts 119 werden door twee of meer deskundigen genoemd. Tweederde ‘dus’ slechts door één persoon.

De oproep richting lezers van de NRC om ook een top tien in te leveren kun je geslaagd noemen: ruim dertienhonderd lezers namen de moeite om voor zichzelf op een rijtje te zetten wat hen in de eerste kwart van de eenentwintigste eeuw heeft getroffen. Eén ding is zeker: deskundigen en ‘amateur’ lezers waren het eens over de nummer een: Het lied van ooievaar en dromedaris van Anjet Daanje. In het artikel Lezers kozen hun 50 beste Nederlandstalige boeken van de 21ste eeuw wordt gesteld dat die 1300 deelnemers ruim 2100 unieke titels noemen. Dit laat zich niet controleren, want die lijstjes staan – begrijpelijkerwijze – niet op de site. In het artikel wordt de top 50 van de lezers gepubliceerd, en die wordt vergeleken met de officiële top 50 uit de NRC van vrijdag 7 maart 2025. Indien relevant wordt de positie gegeven in de officiële lijst, én of de bewuste titel hoger dan wel lager staat.

Hieronder staat die top 50, aangevuld met mijn data (waarin vooral het aantal keren dat een bepaalde titel door een deskundige wordt genoemd er ‘meer’ toe doet.

NRC=Volgorde in de NRC;

AD = Volgorde als er meer waarde wordt gehecht aan het Aantal Deelnemers die een bepaald boek noemen

Nr	Schrijver. Titel (jaar) (Aantal Deelnemers/Punten)	NRC	AD
1	Het lied van ooievaar en dromedaris – Anjet Daanje (2022) (25/196)	1	1
2	Grand Hotel Europa – Ilja Leonard Pfeijffer (2018) (11/75)	8	9
3	De herinnerde soldaat – Anjet Daanje (2019) (6/47)	14	21
4	Joe Speedboot – Tommy Wieringa (2005) (13/86)	6	6
5	Luister – Sacha Bronwasser (2023) (5/27)	30	29
6	De avond is ongemak – Lucas Rijneveld (2018) (17/105)	4	4
7	Bonita Avenue – Peter Buwalda (2010) (5/26)	32	30
8	Tirza – Arnon Grunberg (2006) (16/108)	3	5
9	Alkibiades – Ilja Leonard Pfeijffer (2023) (2/15)		77
10	Wees onzichtbaar – Murat Isik (2017) (1/6)
11	Dit zijn de namen – Tommy Wieringa (2012) (3/21)	42	50
12	Oorlog en terpentijn – Stefan Hertmans (2013) (13/78)	7	7
13	Ik kom hier nog op terug – Rob van Essen (2023) (3/18)		58
14	Cliënt E. Busken – Jeroen Brouwers (2020) (7/44)	17	17
15	Vallen is als vliegen – Manon Uphoff (2019) (20/152)	2	2
16	t Hooge nest – Roxane van Iperen (2018) (2/10)		96
17	Het smelt – Lize Spit (2016) (5/22)	38	31
18	Lampje – Annet Schaap (2014) (12/46)	16	8
19	Congo: een geschiedenis – David Van Reybrouck (2010) (10/54)	13	13
20	Het kleedje voor Hitler – Bas Von Benda-Beckmann (2023) (3/20)	45	52
21	La Superba – Ilja Leonard Pfeijffer (2013) (10/65)	10	12
22	In Europa: Reizen door de twintigste eeuw met Geert Mak – Geert Mak (2009) (10/74)	9	11
23	Revolusi: Indonesië en het ontstaan van de moderne wereld – David Van Reybrouck (2020) (4/22)	39	38
24	Zwarte schuur – Oek de Jong (2019) (1/4)
25	De engelenmaker – Stefan Brijs (2005) (5/28)	28	28
26	De Bourgondiërs: aartsvaders van de Lage Landen – Bart Van Loo (2018) (5/20)	47	33
27	De helaasheid der dingen – Dimitri Verhulst (2006) (4/17)		43
28	Oroppa – Safae el Khannoussi (2024) (1/4)
29	Pier en oceaan – Oek de Jong (2012)	niet
30	Boven is het stil – Gerbrand Bakker (2006) (3/11)		65
31	Mijn lieve gunsteling – Lucas Rijneveld (2020) (7/40)	18	18
32	De beesten – Gijs Wilbrink (2022)	niet
33	Het huis van de moskee – Kader Abdolah (2005) (2/7)		107
34	Nirwana – Tommy Wieringa (2023)	niet
35	Sprakeloos – Tom Lanoye (2009) (18/98)	5	3
36	De Camino – Anya Niewerra (2021)	niet
37	Het hout – Jeroen Brouwers (2014) (6/34)	24	25
38	De stamhouder – Alexander Münninghoff (2014) (4/19)		42
39	Uit het leven van een hond – Sander Kollaard (2019) (1/6)
40	De goede zoon – Rob van Essen (2018) (2/14)		80
41	Willem die Madoc maakte – Nico Dros (2021) (1/2)
42	Baltische zielen: Lotgevallen in Estland, Letland en Litouwen – Jan Brokken (2010) (2/16)		70
43	Een schitterend gebrek – Arthur Japin (2003) (2/9)		98
44	Jij zegt het – Connie Palmen (2015) (11/57)	12	10
45	Kom hier dat ik u kus – Griet Op de Beeck (2014)	niet
46	Erasmus: dwarsdenker. Een biografie – Sandra Langereis (2021) (1/9)
47	Godenslaap – Erwin Mortier (2008) (4/17)		44
48	De tolk van Java – Alfred Birney (2016) (3/13)		64
49	Ottmars zonen – Peter Buwalda (2018)	niet
50	De geschiedenis van mijn seksualiteit – Tobi Lakmaker (2021) (5/21)	44	32

Zes boeken stonden niet in de NRC-lijst

29	Pier en oceaan – Oek de Jong (2012)
32	De beesten – Gijs Wilbrink (2022)
34	Nirwana – Tommy Wieringa (2023)
36	De Camino – Anya Niewerra (2021)
45	Kom hier dat ik u kus – Griet Op de Beeck (2014)
49	Ottmars zonen – Peter Buwalda (2018)

Geen van de tachtig deskundigen noemden minimaal één keer bovenstaande boeken. “De’ lezers wel; ik weet niet hoeveel, maar voldoende om terecht te komen in de top vijftig van de lezers. Opmerkelijk vooral dat boeken van drie literaire zwaargewichten niet werden genoemd: Pier en oceaan, De beesten en Ottmars zonen. Logisch dat lezers Nirwana van Tommy Wieringa vaak noemden; want pas verschenen. Ook zijn er veel fans van Griet Op de Beeck. En dat De Camino van Anya Niewerra vaak werd genoemd is ook ‘logisch’, dat boek stond drie jaar lang in de bestsellerlijsten. Critici zijn er blijkbaar minder van gecharmeerd. Tja. Kan het niet beoordelen. Pijnlijk is het vooral voor Peter Buwalda, die al zeven jaar (!) bezig is met het schrijven van een vervolg op zijn Ottwalds zonen. Er zijn lezers die er wel vertrouwen in hebben, maar ‘de’ critici minder.

Wees onzichtbaar van Murat Isik én Alkibiades van Ilja Leonard Pfeijffer zijn aanmerkelijk populairder bij de lezers, dan de critici.