In 2023 las ik twee non-fictieboeken die wat mij betreft een soort standaardwerken zullen worden voor onderwerpen waarover men sterk verdeeld denkt. Cody Hochstenbach laat in Uitgewoond : waarom het hoog tijd is voor een andere woonpolitiek zien waarom er een wooncrisis in Nederland is; én dat ligt niet aan de buitenlanders. Wél aan té veel geld op zoek naar een (noodzakelijk???) rendement. Maar socioloog Hein de Haas schreef een noch belangrijker boek. Hij maakt in Hoe migratie echt werkt : het ware verhaal over migratie aan de hand van 22 mythen volstrekt helder dat veel te veel mensen niet helder nadenken over het migratieprobleem. Zowel links, als rechts, politici, beleidsmakers, burgers en mensen die achter populistische praatjesmakers én mediatypes blijven aanlopen!
Ook was ik in 2023 ‘in’ Bruno Latour; die trouwens in het najaar van 2022 overleed. Ik ‘volgde’ hem al een tijdje; had eerder met veel plezier enkele dunne boekjes van hem gelezen. En was ‘eindelijk’ toe aan wat wellicht zijn belangrijkste ‘klimaat’- boek zal blijken te zijn: Oog in oog met Gaia : zes lezingen over het Nieuwe Klimaatregime.
Het toeval wil dat boekhandel Van Piere in Eindhoven filosoof Arjen Kleinherenbroek van de Radboud Universiteit gevraagd had een cursus over dat boek te verzorgen. Zes bijeenkomsten over Bruno Latour, zijn leven en belangrijkste werken. De deelnemers werden geacht die dikke bundel te gaan lezen; en Arjen zou een en ander duiden. Leuk om te doen. Zeker, maar pittige kost. Gelukkig kon je thuis terugvallen op het boek dat hij in 2022 over hem had geschreven: De constructie van de wereld : de filosofie van Bruno Latour.
Boeken met een (kort, of iets langer) draadje (19 titels)
Boeken zonder een draadje (26 titels)
Verder was 2023 het jaar waarin ik Alkibiades leerde kennen. Had nog nooit van de goede man gehoord, maar du moment dat ik ergens las dat er een nieuwe, dikke roman van Ilja Leonard Pfeijffer over deze vijfentwintig honderd geleden Griekse strateeg, politicus en ‘populist avant la lettre’ was verschenen, wist ik dat ik dat boek zou gaan lezen. Het bleek een groot project te worden, waar ik van juni tot begin oktober mee bezig was. Schreef er veertien artikelen over, én zie nog dagelijks om me heen dat Alkibiades alive and – helaas – well is. Alom zijn er politici, mannetjesmakers, populisten die allemaal dingen doen die Alkibiades én zijn vaak jaloerse tijdgenoten ook deden. De kern is dat net als nu té veel mensen met macht (politici, beleidsmakers, CEO’s, ‘de elite’) zich vooral inzetten voor deelbelangen, en het algemene belang uit het oog verliezen. Terwijl een flink aantal van hen het – net als toen – doet voorkomen alsof zij (én zij alleen) opkomen voor het ‘volk’, en tegen ‘de elite’ zijn. Het behoeft geen toelichting dat elk volwassen, normaal denkend mens weet dat juist zij tot de elite behoren.
Een elite die ondanks alle retoriek juist niet opkomt voor Henk en Ingrid. ‘Onze Geert’ stemde de laatste tijd keer op keer tegen maatregelen die positief zouden uitpakken voor mensen aan de onderkant van de samenleving (verhoging minimumloon, afschaffing eigen risico in de zorg, belastingvoordelen voor familieleden van o.a. Bavaria in Lieshout).
Het toeval wil dat ik enkele maanden daarvoor een klassieke roman van Victor Hugo herlas. Herlas? Niet écht. Naar nu bleek.
Jaaaaren daarvoor had ik De ellendigen van hem gelezen (een uitgave van Veen, uit 1974; 488 pagina’s). Maar het bleek een sterk ingekorte en bewerkte versie te zijn. Nu las ik de complete pil, want bijna veertienhonderd pagina’s dik: De miserabelen.
Net als Alkibiades een omgevallen boekenkast aan informatie over de samenleving waarin de hoofdpersoon (Jean Valjean) leefde. Gemixt met een spannend en romantisch verhaal over het leven van een man die het slachtoffer wordt van een falend systeem. Een samenleving waarin ‘de elite’ zich vooral druk maakt over zaken die de kleine man fout doet, en ondertussen massaal wegkijkt als het om leden van hun eigen klasse gaat. Jean Valjean als een slachtoffer van het Toeslagenschandaal?
| Johannes Visser. Is het voor een cijfer? : hoe jongeren meer kunnen leren met minder stress (De Correspondent 2023, 116 p) – LvS |
| Emily Brontë. Woeste hoogten (Athenaeum, Polak & Van Gennep 2009, 358 p) |
| Hans Custers. De theorie van warmte : een geschiedenis van de wetenschap van klimaatverandering (Van Gennep 2022, 325 p) – LvS |
| Philip Dröge. De schaduw van Tambora : de grootste natuurramp sinds mensenheugenis (Spectrum 2015, 285 p) |
| Stephen Fry. Helden : de grote avonturen uit de Griekse mythologie (Thomas Rap 2019, 475 p) |
| Marjolijn van Heemstra. Wat is ruimte waard (De Correspondent 2023, 90 p) – LvS |
| Peet Kappen. 100 jaar Titus Brandsma Lyceum : 1923/2023 (Titus Brandsmalydeum 2023, 318 p) |
| Marion Koopmans & Mischa Huijsmans. Viroloog in een veranderende wereld (De Bezige bij 2022, 366 p) – LvS |
| Édouard Louis. Ze hebben mijn vader vermoord (De Bezige bij 2018, 75 p) |
| Jelle van der Meer & Marcel Ham. Niet boos maar machteloos : twintig jaar onderzoek naar de boze burger (Van Gennep 2022, 38 p) |
| George Orwell. Over nationalisme : met een essay van Bas Heijne (Prometheus 2023, 76 p) – LvS |
| Thomas Oudman. Uit de shit : pleidooi voor meer boeren en minder vee (De Correspondent 2023, 156 p) – LvS |
| Jos Palm. Kind van Maria en Mao : het verhaal van een generatie (Atlas Contact 2023, 224 p) |
| Ilja Leonard Pfeijffer. Alkibiades : roman (De Arbeiderspers 2023, 943 p) – LvS |
| Ilja Leonard Pfeijffer. Alkibiades : roman (De Arbeiderspers 2023. 943 p) – LvS |
| Tim ‘S Jongers. Beledigende broccoli : over de ervaringskennis van kwetsbare mensen (Van Gennep 2022, 91 p) – LvS |
| Tim ‘S Jongers. Beledigende broccoli : over de kloof tussen hoopvollen en hooplozen (Van Gennep 2023, 204 p) – LvS |
| Annet Schaap. Lampje (Querido 2018, 324 p) |
| Sander Schimmelpenninck. Sander en de brug : vijf voorstellen voor een eerlijker Nederland (De Correspondent 2023, 116 p) – LvS |
| R.C. Sherriff. Een tweede leven : roman (Atlas Contact 2022, 333 p) |
| R.C. Sherriff. Twee weken weg (Atlas Contact 2021, 352 p) |
| Frits Spits. Op de golven dansen wij (Luitingh-Sijthoff 2023, 240 p) |
| Meindert Talma.Je denkt dat het komt (Passage 2017, 280 p) |
| Meindert Talma. Kelderkoorts (Passage 2013, 241 p) |
| Dick van Veelen. The Kinks : een oer-Engelse band (Uitgeverij Koninklijke Van Gorcum 2020, 271 p) |
| Rob Wijnberg. Voor ieder wat waars : hoe waarheid ons verdeelt en ons weer kan samenbrengen (De Correspondent 2023, 181 p) – LvS |
(donderdag 18 april 2024)
