Categorieën
Bibliotheek Boeken Citaten Literatuur

Perpetuareeks: “die de lezer ‘het leven zoals het werkelijk is’ wil tonen”

De Perpetuareeks, elf jaar later
In het najaar van 2007 begon uitgeverij Athenaeum (Polak & Van Gennep) met een stoutmoedig plan.

Maandelijks zou vanaf dan een nieuw deel in de zogenaamde Perpetuareeks verschijnen. Honderd titels die door zes vooraanstaande cultuurkenners waren geselecteerd. Klassieke teksten die een tijdloos karakter hebben; in een nieuw ‘jasje’. Met een pittige prijs.

Deels gelukt
Het voornemen van de toenmalige directie van Athenaeum is voor een groot deel gehaald. Alleen is tussentijds besloten om de frequentie van verschijning aan te passen. Dat heeft ongetwijfeld met de financiële crisis van 2008 en de aftermath daarvan te maken. En de al jaren durende trend dat er minder boeken worden verkocht.

Een mijlpaal
Ondanks deze tegenwind verschijnt in maart 2018 deel 75 in deze reeks: De Kapellekensbaan van Louis Paul Boon.

Het absolute meesterwerk van deze in 1979 overleden Belgische schrijver. Verder worden in een folder voor de rest van dit jaar nog drie andere titels aangekondigd. In dit tempo (vier titels per jaar) zal de reeks in 2023 worden voltooid.

In oktober 2009 verscheen deel 25. De eerste jaren kwam – zoals beloofd – maandelijks een nieuw deel uit. In Perpetuareeks en canonvorming wordt ingegaan op het bewuste boek (Trots en vooroordeel van Jane Austen) en de relevantie van een canon.

In dit artikel worden ook alle titels opgesomd en betoogd dat dit soort ‘lijstjes’ een soort examen voor (goede) openbare bibliotheken zijn.

BBM werd NOBB
In 2009 bestond de NOBB nog niet. In 2009 werkten de bibliotheken in de gemeenten Bernheze, Landerd, Lith en Oss samen onder de naam BasisBibliotheek Maasland (BBM). Enige jaren later sloten de bibliotheken in de gemeente Uden zich hierbij aan. En nog later de toenmalige gemeente Veghel. Op dat moment werd de naam veranderd in NOBB. Dat staat voor Noord Oost Brabantse Bibliotheken. Alle boeken van deze zeventien bibliotheken zijn opgenomen in één centrale (web)catalogus.

Een aangepaste lijst
Gaandeweg het traject is op onderdelen afgeweken van de oorspronkelijke lijst. Kleine zaken. Zo verscheen uiteindelijk niet De Toverberg van Thomas Mann, maar Doctor Faustus. Een gelukkige aanpassing, want er zijn andere edities van dit meesterwerk leverbaar.

Hieronder alle titels, uitgegeven en aangekondigd. U kunt doorklikken naar een lemma op Wikipedia.

NrAuteurTitelJaarNOBB
45# Het Gilgamesj epos 12e eeuw v. Chr #
76# Het mooiste uit de Bijbel   #
55Aischylos Het verhaal van Orestes ca. 500 v. Chr. #
43Hans Christiaan Andersen Sprookjes en verhalen 19e eeuw #
31Ludovico Ariosto Orlando furioso. De razende Roeland 1516 #
 Augustinus Belijdenissen 398 #
25Jane Austen Trots en vooroordeel 1813 #
 Isaak Babel Verhalen begin 19e eeuw #
 Bai Juyi Gedichten ca. 8e eeuw 
70Honoré de Balzac Verloren illusies 1837-1843 #
 Charles Baudelaire De bloemen van het kwaad 1857-1861 #
 Samuel Beckett Wachten op Godot 1952 #
34Giovanni Boccaccio Decamerone 1353 *
75Louis Paul Boon De Kapellekensbaan 1953 #
 Jorge Luis Borges De aleph en andere verhalen 1949 #
66Charlotte Brontë Jane Eyre 1847 *
20Emily Brontë Woeste hoogten 1847 #
20Lord Byron Don Juan 1819-1824 #
 Albert Camus De vreemdeling 1942 #
12Elias Canetti Het martyrium 1935 *
58Lewis Carroll De avonturen van Alice in Wonderland en
Achter de spiegel en wat Alice daar aantrof
 1865/1872 *
 Louis-Ferdinand Céline Reis naar het einde van de nacht 1932 #
1Miguel de Cervantes Saavedra De vernuftige edelman Don Quichot van La Mancha 1605 #
26Jeffrey Chaucer De Canterbury-verhalen   *
22Joseph Conrad Hart der duisternis 1888 *
18Louis Couperus Van oude mensen, de dingen die voorbijgaan 1906 #
11Dante Alighieri De goddelijke komedie 14e eeuw #
30Charles Dickens Grote verwachtingen   *
 Emily Dickinson Gedichten eind 19e eeuw #
27F.M. Dostojevski Misdaad en straf 1866 *
72George Eliot Middlemarch 1871 #
 T.S. Eliot Het barre Land 1920 #
13Willem Elsschot Kaas 1933 *
39Desiderius Erasmus Lof der zotheid 1511 #
32Euripides Medea & Bakchanten 431 v. Chr. *
 William Faulkner Het geraas en gebral 1929 #
23Gustave Flaubert Madame Bovary 1857 #
24Federico García Lorca Verzamelde gedichten ca. 1930 #
4Johann Wolfgang von Goethe Faust 1833 #
46N.V. Gogol Dode zielen  1842 *
28Herman Gorter Verzen 1890 *
 Graham Greene Het einde van het spel 1951 #
32Hadewijch Strofische gedichten 13e eeuw *
21Heinrich Heine Duitsland, een wintersprookje en andere gedichten 1844 *
 Ernest Hemingway Afscheid van de wapenen 1929 #
 Willem Frederik Hermans Nooit meer slapen 1966 #
 Herodotos Historiën ca. 450 v. Chr. #
49Friedrich Hölderlin Gedichten begin 19e eeuw #
 Homeros Odyssee ca. 800 v. Chr. #
 Horatius Verzamelde gedichten ca. 50 v. Chr. #
47Victor Hugo De klokkenluider van de Notre-Dame  1831 *
74Johan Huizinga  Herfsttij der middeleeuwen 1919 *
54James Joyce Ulysses 1922 *
50Franz Kafka Het proces 1925 *
65John Keats en Percy Bysshe Shelley  Gedichten begin 19e eeuw #
41D.H. Lawrence Verliefde vrouwen 1920 *
17Primo Levi Is dit een mens 1947 *
2Niccolò Machiavelli De heerser 1532 *
54Thomas Mann  Doctor Faustus   #
6Herman Melville Moby Dick 1851 *
 John Milton Het paradijs verloren 1667 #
35Michel de Montaigne Essays 1580 *
16Thomas More Utopia 1516 *
51Multatuli Max Havelaar 1859 #
 Robert Musil De man zonder eigenschappen 1930-1932 #
 Vladimir Nabokov Lolita 1955 #
67Pablo Neruda Canto general  1950 #
63Friedrich Nietzsche Aldus sprak Zarathoestra 1883-1885 #
8George Orwell 1984 1949 *
36Paul van Ostaijen Bezette stad en Nagelaten gedichten 1921/1928 #
19Ovidius Metamorphosen ca. 10 na Chr. *
38Fernando Pessoa Gedichten begin 20e eeuw #
52Francesco Petrarca Liedboek 14e eeuw *
14Plato Feest. Euthyfron. Sokrates’ verdediging. Kriton. Faidon ca. 400 v. Chr. *
53Edgar Allan Poe De moorden in de rue Morgue en andere verhalen begin 19e eeuw #
59Alexandr Poesjkin Jevgeni Onegin 1832 #
 Ezra Pound De Pisaanse canto’s 1948 #
68  Marcel Proust Swanns kant op 1913 *
29Rainer Maria Rilke Nieuwe gedichten 1907 *
57Arthur Rimbaud Gedichten. Een seizoen in de hel. Illuminations eind 19e eeuw #
10Jean-Jacques Rousseau Bekentenissen ca. 1780 #
42Sapfo Gedichten ca. 6e eeuw v. Chr. #
62William Shakespeare Hamlet 1603 *
64Murasaki Shikibu Genji begin 11e eeuw 
5Sofokles OidipousAntigone   *
 Baruch Spinoza Ethica 1677 #
3Stendhal Het rood en het zwart 1830 *
69Laurence Sterne Het leven en de opvattingen van de heer Tristram Shandy 1759-1767 #
15Italo Svevo Bekentenissen van Zeno 1923 *
77Jonathan Swift De reizen van Gulliver 1726 #
 Tacitus Annalen 117-138 #
7I.S. Toergenjev Eerste liefde 1860 *
73Leo N. Tolstoj Anna Karenina 1877 *
 Anton P. Tsjechov Verhalen eind 19e eeuw #
9Publius Vergilius Het verhaal van Aeneas  ca. 25 v. Chr. *
44Simon Vestdijk De koperen tuin 1950 *
48Voltaire Candide of het optimisme 1759 #
60Virginia Woolf Mevrouw Dalloway 1925 #
44William Wordsworth en SamuelTaylor Coleridge Lyrische balladen begin 19e eeuw *
40Marguerite Yourcenar Het hermetisch zwart 1971 *

* Kan geleend worden in de Perpetua-uitvoering
# Kan geleend worden in een andere editie (soms onder een andere titel)

De Kapellekensbaan
Louis Paul Boon’s meesterwerk is sinds 1953 in verschillende edities verschenen. Het is hét boek van Boon en behoort tot de top tien van beste Nederlandstalige boeken ooit geschreven. Alhoewel, dat ook maar een mening is. Zeker is wel dat De Kapellekensbaan tot de evergreens van de Nederlandse literatuur behoort. Een uniek boek. Onvergetelijke personages. Een unieke stijl. Meeslepend geschreven. Een raadselachtige wereld. Waarschijnlijk was dit boek een van de redenen waarom het Nobelprijscomité op het punt stond om hem de Nobelprijs voor Literatuur te geven. Helaas stierf hij in mei 1979. En weten we tot nu nog steeds niet of Boon de eerste Nederlandstalige Nobelprijswinnaar had kunnen zijn.

In Louis Paul Boon : het vergeefse van de droom (uit 1999) zegt Jos Muyres over dit bijzondere boek het volgende:

De Kapellekensbaan is een boek over het schrijven, over schrijvers en uiteindelijk over één schrijver – Boontje – die de lezer ‘het leven zoals het werkelijk is’ wil tonen. Schrijven betekent hier het zoeken van een vorm en het inhoud geven aan een min of meer vastliggend onderwerp (de onheilsboodschap). Boontje en zijn vrienden (de afsplitsingen van hemzelf) buigen zich over de samenleving en de literatuur. Al hun gesprekken en al hun verhalen, anekdotes, vertellingen en brieven staan in dienst van of geven uiting aan deze onderwerpen. Allerlei zaken die te maken hebben met het schrijven worden in De Kapellekensbaan aangesneden: verhulling, inspiratie enzovoort. Er wordt kritiek geleverd op de bestaande literaire praktijk, het literaire klimaat, het literaire bedrijf, het lezerspubliek, het uitgeversbeleid.

Maar het schrijven is hier – zoals opgemerkt – nog in een ander opzicht het onderwerp, namelijk op het concrete niveau van De Kapellekensbaan. Het boek zelf staat hier voortdurend ter discussie. De voortgang wordt door Boontje en zijn personnages geëvalueerd, bekritiseerd en becommentarieerd.

De eigenlijke roman – de kadervertelling – gaat over een aantal mensen (Boontje, de Kantieke Schoolmeetser, Tippetotje, Johan Janssens, Mossieu Colson van Tminnesterie) dat bijzonder verontrust is over de situatie waarin onze samenleving verkeert. Zij zien het als hun plicht te tonen hoe ernstig die sitautie is. (pagina 81)

Die de lezer ‘het leven zoals het werkelijk is’ wil tonen
Deze zin van Jos Muyres is een mooie samenvatting van wat klassieke boeken teweeg kunnen brengen.

De Perpertuareeks is – voor alle duidelijkheid – niet heilig.

Er zijn andere manieren om min of meer klassieke boeken te leren ontdekken, bijvoorbeeld

1001 boeken die je gelezen moet hebben! (dat regelmatig wordt bijgewerkt en aangevuld).

Of Steinz : gids voor de wereldliteratuur in 416 schrijvers, 104 meesterwerken, 26 one-book wonders, 52 boekwebben, 26 thema’s, 26 quizzen en 52 landkaarten (uit 2015) van de té jong gestorven Pieter Steinz.

Op naar de honderd
De uitgever wordt bedankt dat ze doorgaan met het voltooien van deze reeks.

Op naar de honderd. Ga door met het leven te tonen zoals het ‘werkelijk’ is.

Meer lezen?
Perpetuareeks en canonvorming (2009)
Bankbiljet – I declare after all there is no enjoyment like reading! (augustus 2013)
Moderne klassieker? – Modern -> om de impact die het nú heeft. (januari 2014)
Pieter Steinz 3 – Jammer : Kroniek van een aangekondigde dood (oktober 2014)
Leesavontuur – Waarom zou je de klassieken lezen? (maart 2016)

(woensdag 28 februari 2018)
Hans van Duijnhoven

Door Hans van Duijnhoven

Bibliothecaris sinds september 1979. Werkzaam in de regio Noord Oost Brabant.

Geef een reactie